Bacteriën in de darmen: voeding, soorten en signalen

Bacteriën in de darmen leven vooral van vezels en andere fermenteerbare koolhydraten die niet volledig in de dunne darm worden afgebroken. Door die stoffen te fermenteren maken darmbacteriën onder andere korteketenvetzuren, zoals acetaat, propionaat en butyraat. Deze stoffen kunnen bijdragen aan een geschikte omgeving voor de darmwand en het darmmicrobioom.

De aanwezigheid van bacteriën in je ontlasting of darmen is op zichzelf normaal. Het is iets anders dan een bacteriële infectie. Of een bacterie klachten veroorzaakt, hangt onder meer af van de soort, de hoeveelheid, de plaats waar deze voorkomt en je afweer.

Waarvan leven bacteriën in de dikke darm?

In de dikke darm komen voedingsresten terecht die je lichaam niet volledig heeft verteerd. Vooral de volgende stoffen kunnen als brandstof dienen:

• Vezels: onder andere uit groenten, fruit, peulvruchten, noten, zaden en volkorenproducten.
• Fermenteerbare koolhydraten: zoals resistent zetmeel in afgekoelde aardappelen of rijst, sommige onrijpe bananen en bepaalde oligosachariden in bijvoorbeeld uien, knoflook en peulvruchten.
• Slijmstoffen, of mucine: sommige bacteriën kunnen bestanddelen van de beschermende slijmlaag gebruiken. Dit is normaal, maar een intacte slijmlaag blijft belangrijk voor de darmbarrière.
• Eiwitten en aminozuren: bacteriën kunnen deze ook afbreken. Bij een vezelarm voedingspatroon kan eiwitfermentatie relatief belangrijker worden, waarbij andere afbraakproducten ontstaan.

Niet iedere vezel wordt door dezelfde bacteriën afgebroken. Daarom kan variatie in plantaardige voedingsmiddelen verschillende bacteriegroepen van voedingsstoffen voorzien.

Welke stoffen ontstaan bij de fermentatie?

Bij de fermentatie van vezels ontstaan onder andere korteketenvetzuren. Butyraat, ook wel boterzuur genoemd, is een energiebron voor bepaalde cellen van de dikke darm. Acetaat en propionaat worden op andere manieren door het lichaam verwerkt. Deze stoffen zijn onderdeel van normale processen in de darm, maar voedingskeuzes hebben niet bij iedereen hetzelfde effect.

Een vezelrijke voeding kan het darmmicrobioom ondersteunen. Verhoog de hoeveelheid vezels geleidelijk en drink voldoende, omdat een snelle verandering bij sommige mensen tijdelijk een opgeblazen gevoel of meer gas kan geven.

Welke bacteriën komen voor in de dikke darm?

De dikke darm bevat een grote verscheidenheid aan bacteriën. De precieze samenstelling verschilt per persoon en kan veranderen door voeding, leeftijd, leefstijl, ziekte en medicijngebruik. Voorbeelden van veelbesproken geslachten zijn:

• Bacteroides: bacteriën die verschillende complexe koolhydraten kunnen afbreken.
• Bifidobacterium: bacteriën die onder andere bepaalde oligosachariden en andere koolhydraten fermenteren.
• Faecalibacterium: een groep die betrokken is bij de fermentatie van voedingsstoffen, waaronder vezels.
• Akkermansia: bacteriën die bestanddelen van mucine kunnen gebruiken.
• Escherichia en Clostridium: brede geslachten met zowel veelvoorkomende darmbewoners als soorten of stammen die onder bepaalde omstandigheden klachten kunnen veroorzaken.

De termen Firmicutes, Bacteroidetes, Actinobacteria en Verrucomicrobia verwijzen naar grotere taxonomische groepen. De verhouding tussen zulke groepen is geen eenvoudige gezondheidsmeter: een enkele verhouding of bacterienaam kan niet op zichzelf bepalen of je gezond bent.

Hoe komen bacteriën in je darmen?

Veel bacteriën bereiken het darmkanaal via de mond. Ze komen mee met voedsel, drinken en de omgeving. Tijdens de geboorte en de eerste levensjaren wordt het microbioom verder gevormd door contact met verzorgers, voeding en de leefomgeving. Ook gefermenteerde producten kunnen micro-organismen bevatten, maar niet elke bacterie uit voeding blijft in de darm aanwezig.

Een bacterie kan ook via besmet voedsel of water binnenkomen. Dat betekent niet automatisch dat er een infectie ontstaat: maagzuur, de darmbarrière en het immuunsysteem beperken meestal de groei van veel micro-organismen. Bij aanhoudende diarree, koorts of ernstige klachten kan wel medische beoordeling nodig zijn.

Wat voel je als je een bacterie in je darmen hebt?

De meeste normale darmbacteriën voel je niet. Een bacteriële infectie kan klachten geven zoals diarree, buikkrampen, misselijkheid, braken of koorts, maar deze symptomen kunnen ook andere oorzaken hebben. Op basis van klachten alleen is meestal niet vast te stellen welke bacterie verantwoordelijk is.

Neem contact op met een arts bij bloed of zwarte ontlasting, tekenen van uitdroging, hevige buikpijn, hoge of aanhoudende koorts, snel erger wordende klachten of diarree die niet overgaat. Wees extra alert bij jonge kinderen, ouderen, zwangerschap of een verminderde afweer.

Wat zijn symptomen van te veel slechte bacteriën?

De term slechte bacteriën is een vereenvoudiging. Een bacterie die normaal in de darm voorkomt, kan onder bepaalde omstandigheden wel klachten veroorzaken, terwijl een andere bacterie juist nuttig kan zijn. Een opgeblazen gevoel, winderigheid, buikpijn, diarree of verstopping zijn niet specifiek voor een verstoorde bacteriebalans en kunnen veel oorzaken hebben.

Een darmmicrobioomtest kan geen diagnose van een infectie of aandoening vervangen. Laat aanhoudende, ernstige of terugkerende klachten beoordelen door een gekwalificeerde zorgverlener. Gebruik geen antibiotica of andere middelen op eigen initiatief om vermeende slechte bacteriën te bestrijden.

Wat bepaalt of bacteriën in de dikke darm kunnen overleven?

• Voedingsaanbod: de beschikbare vezels en andere fermenteerbare stoffen beïnvloeden welke bacteriën kunnen groeien.
• Zuurstof: de dikke darm bevat weinig zuurstof, waardoor veel bewoners zijn aangepast aan zuurstofarme omstandigheden.
• Zuurgraad en fermentatieproducten: de omgeving verandert door bacteriële activiteit en voedingsstoffen.
• Darmbeweging: peristaltiek verplaatst de darminhoud en beïnvloedt hoe lang stoffen en bacteriën aanwezig blijven.
• Slijmlaag en afweer: de darmbarrière, slijmlaag en lokale afweer helpen contact tussen bacteriën en de darmwand reguleren.
• Medicijnen en leefstijl: onder andere antibiotica, voeding, stress en slaap kunnen samenhangen met veranderingen in het microbioom.

Hoe ondersteun je een gezond darmmicrobioom?

1. Varieer met plantaardige voeding. Kies regelmatig groenten, fruit, peulvruchten, volkorenproducten, noten en zaden.
2. Verhoog vezels stap voor stap. Een algemene richtlijn is ongeveer 30 gram vezels per dag, maar persoonlijke behoeften en tolerantie verschillen.
3. Beperk sterk bewerkte producten. Vervang een deel ervan door volwaardige voedingsmiddelen, zonder een strikt of eenzijdig dieet te hoeven volgen.
4. Probeer gefermenteerde voeding als je die verdraagt. Yoghurt, kefir, zuurkool en kimchi kunnen binnen een gevarieerd voedingspatroon passen. Ze zijn geen behandeling voor een aandoening.
5. Gebruik antibiotica alleen volgens voorschrift. Stop niet zelf met voorgeschreven medicatie en bespreek vragen over bijwerkingen met je arts of apotheker.
6. Let op je totale leefstijl. Regelmatige beweging, voldoende slaap en ontspanning ondersteunen de algemene gezondheid, maar lossen specifieke klachten niet altijd op.

Wil je meer inzicht in je persoonlijke bacteriesamenstelling? Een darmmicrobioomtest kan informatie geven over gemeten micro-organismen. Bespreek de betekenis van resultaten met een zorgprofessional en gebruik ze niet als diagnose.

Veelgestelde vragen

Hoe komen bacteriën in je darmen?

Ze komen vooral via de mond binnen met voedsel, drinken en de omgeving. Het darmmicrobioom ontwikkelt zich daarnaast vanaf de geboorte en verandert gedurende het leven. Bacteriën uit besmet voedsel of water kunnen soms een infectie veroorzaken, maar dat is iets anders dan de normale aanwezigheid van darmbacteriën.

Welke bacteriën komen voor in de dikke darm?

Veelvoorkomende geslachten zijn onder meer Bacteroides, Bifidobacterium, Faecalibacterium, Akkermansia, Escherichia en Clostridium. De samenstelling verschilt per persoon. De naam of hoeveelheid van één bacterie zegt niet op zichzelf of je darm gezond is.

Wat voel je als je een bacterie in je darmen hebt?

Normale darmbacteriën veroorzaken meestal geen merkbaar gevoel. Bij een infectie kunnen diarree, buikkrampen, misselijkheid, braken of koorts optreden. Omdat deze klachten ook andere oorzaken hebben, is voor een diagnose soms onderzoek door een arts nodig.

Wat zijn symptomen van te veel slechte bacteriën in de darmen?

Een opgeblazen gevoel, gasvorming, buikpijn en veranderingen in de ontlasting worden soms aan een bacteriële disbalans toegeschreven, maar zijn niet specifiek. Raadpleeg een zorgverlener bij aanhoudende of ernstige klachten en bij bloed in de ontlasting, uitdroging of hoge koorts.

Samenvatting

Darmbacteriën leven in de dikke darm vooral van fermenteerbare vezels en koolhydraten. Welke bacteriën aanwezig zijn, verschilt per persoon. Een gevarieerd voedingspatroon met voldoende plantaardige producten kan het darmmicrobioom ondersteunen. Klachten wijzen niet automatisch op te veel slechte bacteriën of een infectie; bij verontrustende of aanhoudende symptomen is medisch advies verstandig.