IBD opsporen in ontlasting: wat zegt calprotectine?
Kort antwoord: ja, ontlastingsonderzoek kan aanwijzingen geven voor darmontsteking die bij IBD past. De meest gebruikte test hiervoor is fecaal calprotectine. Een verhoogde waarde bewijst echter niet dat je de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa hebt. De uitslag moet worden beoordeeld samen met je klachten en kan aanleiding zijn voor aanvullend onderzoek.
In dit artikel lees je wat calprotectine meet, hoe een ontlastingsonderzoek verloopt, wat verschillende uitslagen globaal kunnen betekenen en waarom een ontlastingstest geen definitieve diagnose stelt.
Ontdek de microbioom test
ISO-gecertificeerd EU-laboratorium • Monster blijft stabiel tijdens verzending • GDPR-veilige gegevens
Wat is IBD?
IBD staat voor inflammatory bowel disease, in het Nederlands inflammatoire darmziekte. Het gaat vooral om twee chronische aandoeningen:
- De ziekte van Crohn: ontsteking kan op verschillende plaatsen in het spijsverteringskanaal voorkomen.
- Colitis ulcerosa: de ontsteking bevindt zich in de dikke darm en begint meestal in de endeldarm.
Mogelijke klachten zijn aanhoudende diarree, buikpijn, bloed of slijm bij de ontlasting, vermoeidheid, koorts of onbedoeld gewichtsverlies. Deze klachten kunnen ook andere oorzaken hebben. Daarom is een medische beoordeling belangrijk, vooral wanneer klachten aanhouden of verergeren.
Hoe kan IBD in ontlasting worden onderzocht?
Bij een ontlastingsonderzoek kan de arts zoeken naar stoffen die passen bij een ontstekingsreactie of infectie. Voor het beoordelen van darmontsteking wordt vaak fecaal calprotectine gemeten. Calprotectine is een eiwit dat vrijkomt bij activiteit van bepaalde afweercellen in de darm. Een hogere waarde kan daarom wijzen op ontsteking in het maag-darmkanaal.
Bekijk voorbeeldaanbevelingen van het InnerBuddies-platform
Bekijk alvast de aanbevelingen voor voeding, supplementen, het voedingsdagboek en recepten die InnerBuddies kan genereren op basis van je darmmicrobioomtest
De test is niet-invasief en kan helpen om onderscheid te maken tussen klachten waarbij wel of geen duidelijke darmontsteking aanwezig lijkt. Zo kan een lage waarde actieve ontsteking in de dikke darm minder waarschijnlijk maken, terwijl een verhoogde waarde aanleiding kan zijn voor verder onderzoek. De test kan de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa niet zelfstandig van elkaar onderscheiden en stelt geen diagnose.
Wat betekent de uitslag van een calprotectinetest?
Referentiewaarden en grenswaarden verschillen per laboratorium, leeftijd en klinische situatie. Gebruik onderstaande indeling daarom alleen als algemene uitleg; je arts of het laboratorium geeft aan hoe jouw uitslag moet worden geïnterpreteerd.
- Laag of normaal: actieve, duidelijke darmontsteking wordt minder waarschijnlijk. Dit sluit niet iedere vorm van IBD uit, bijvoorbeeld wanneer de ontsteking beperkt is of zich vooral in de dunne darm bevindt.
- Licht verhoogd of grensgebied: de betekenis is niet altijd duidelijk. De arts kan de test na enige tijd herhalen of de uitslag combineren met andere onderzoeken.
- Duidelijk verhoogd: dit past bij darmontsteking en vraagt om medische beoordeling. De oorzaak kan IBD zijn, maar ook een infectie of een andere aandoening.
Een enkele meting geeft een momentopname. Bij mensen met bekende IBD kan de ontwikkeling van de waarde in de tijd helpen bij het volgen van ziekteactiviteit, maar ook dan is de uitslag slechts één onderdeel van de controle.
Waardoor kan calprotectine nog meer verhoogd zijn?
Een verhoogde waarde is niet specifiek voor IBD. Mogelijke andere oorzaken zijn onder meer:
2-minuten zelfcheck Is een darmmicrobioomtest nuttig voor jou? Beantwoord een paar korte vragen en ontdek of een microbioomtest echt nuttig is voor jou. ✔ Duurt slechts 2 minuten ✔ Gebaseerd op je klachten & leefstijl ✔ Duidelijke ja/nee aanbeveling Check of een test bij mij past →- een bacteriële, virale of parasitaire darminfectie;
- het gebruik van bepaalde ontstekingsremmende pijnstillers, zoals NSAID’s;
- diverticulitis of een andere ontsteking in de darm;
- andere aandoeningen van het maag-darmkanaal.
Calprotectine is geen algemene kankerscreening en een uitslag kan op zichzelf niet aangeven welke aandoening de oorzaak is. Bespreek medicijngebruik en recente infecties met de arts voordat conclusies worden getrokken. Stop niet zelfstandig met voorgeschreven medicatie.
Welke onderzoeken zijn nodig voor een diagnose?
Als IBD wordt vermoed, kijkt een arts naar het klachtenpatroon, de medische voorgeschiedenis en lichamelijk onderzoek. Afhankelijk van de situatie kunnen ook de volgende onderzoeken worden ingezet:
- Bloedonderzoek naar bijvoorbeeld bloedarmoede en aanwijzingen voor ontsteking.
- Ontlastingsonderzoek naar calprotectine en, wanneer passend, naar een infectie.
- Endoscopie, zoals een coloscopie, waarbij de darmwand wordt bekeken en vaak kleine stukjes weefsel worden afgenomen voor onderzoek.
- Beeldvorming, bijvoorbeeld MRI of CT, wanneer de arts meer informatie nodig heeft over delen van de darm die niet goed met een coloscopie kunnen worden beoordeeld.
Een coloscopie met biopten is vaak belangrijk om de diagnose te bevestigen en andere oorzaken uit te sluiten. Niet iedereen heeft alle genoemde onderzoeken nodig; de keuze hangt af van de klachten en de beoordeling door de arts.
Hoe verloopt een ontlastingsonderzoek?
- De huisarts of specialist bepaalt of de test in jouw situatie zinvol is en vraagt deze aan.
- Je ontvangt een afnamemateriaal met instructies van de praktijk of het laboratorium.
- Je verzamelt een kleine hoeveelheid ontlasting zonder dat deze met water of urine wordt vermengd.
- Je levert het monster volgens de instructies in of stuurt het op.
- De arts bespreekt de uitslag en bepaalt of herhaling of aanvullend onderzoek nodig is.
De verwerkingstijd verschilt per laboratorium. Vraag bij de praktijk na wanneer je de uitslag kunt verwachten en wie deze met je bespreekt.
Word lid van de InnerBuddies-community
Voer elke paar maanden een darmmicrobioomtest uit en volg je vooruitgang terwijl je onze aanbevelingen opvolgt
Wordt een calprotectinetest vergoed?
De kosten en vergoeding hangen af van waar de test wordt uitgevoerd, wie deze aanvraagt en de voorwaarden van je zorgverzekering. Wanneer de test onderdeel is van medisch onderzoek kan het eigen risico een rol spelen. Zelftesten of testen buiten de reguliere zorg hebben andere voorwaarden. Controleer daarom vooraf bij je huisarts, het laboratorium of je zorgverzekeraar wat voor jou geldt.
Wanneer contact opnemen met een arts?
Maak een afspraak met je huisarts bij aanhoudende diarree, terugkerende buikpijn, bloed of slijm bij de ontlasting, onverklaarde vermoeidheid of gewichtsverlies. Zoek met spoed medische hulp bij hevige of snel toenemende buikpijn, veel bloedverlies, ernstige uitdroging, flauwvallen of een duidelijk zieke indruk.
En wat zegt een microbioomtest?
Een microbioomtest onderzoekt de samenstelling van bacteriën in een ontlastingsmonster. Dat kan educatieve informatie geven over het darmmicrobioom, maar een dergelijke test kan IBD niet diagnosticeren, uitsluiten of de ernst ervan betrouwbaar vaststellen. Gebruik de uitslag daarom niet als vervanging voor een beoordeling door een arts. Wie meer wil lezen over een dergelijke analyse, vindt informatie op de pagina over de microbioomtest.
Veelgestelde vragen
Kan een normale calprotectine IBD uitsluiten?
Een normale waarde maakt duidelijke actieve ontsteking in de dikke darm minder waarschijnlijk, maar sluit IBD niet in alle situaties uit. Bij aanhoudende klachten kan de arts daarom toch verder onderzoek adviseren.
2-minuten zelfcheck Is een darmmicrobioomtest nuttig voor jou? Beantwoord een paar korte vragen en ontdek of een microbioomtest echt nuttig is voor jou. ✔ Duurt slechts 2 minuten ✔ Gebaseerd op je klachten & leefstijl ✔ Duidelijke ja/nee aanbeveling Check of een test bij mij past →Kan een infectie een hoge calprotectine veroorzaken?
Ja. Een darminfectie kan calprotectine tijdelijk verhogen. De arts kan daarom aanvullend ontlastingsonderzoek of een herhaling van de test overwegen.
Hoe vaak wordt calprotectine gemeten?
Dat hangt af van de reden voor het onderzoek. De test kan eenmalig worden gebruikt bij klachten, worden herhaald bij een onduidelijke uitslag of onderdeel zijn van de controle bij bekende IBD. Volg hierbij het advies van je behandelend arts.
Samenvatting
- Ontlastingsonderzoek met fecaal calprotectine kan aanwijzingen geven voor darmontsteking.
- Een verhoogde waarde betekent niet automatisch dat sprake is van de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa.
- Een normale waarde maakt duidelijke actieve ontsteking minder waarschijnlijk, maar sluit niet iedere vorm van IBD uit.
- Voor een diagnose zijn soms bloedonderzoek, beeldvorming en een coloscopie met biopten nodig.
- Een microbioomtest is geen diagnostische test voor IBD.
Bespreek aanhoudende, ernstige of zorgwekkende klachten en alle testuitslagen met een gekwalificeerde zorgprofessional.