Proteobakterie i Akkermansia – mniej liczni, ale ważni mieszkańcy jelita
Oprócz głównych fermentatorów w jelicie obecne są także inne typy bakterii, które w mniejszej liczebności pełnią istotne funkcje i mogą sygnalizować zmiany w zdrowiu ekosystemu.
Proteobakterie – oportuniści i wskaźniki dysbiozy
Proteobakterie obejmują rodzaje takie jak Escherichia, Klebsiella czy Enterobacter. W zdrowym jelicie występują zwykle w niewielkiej liczebności, ale ich wzrost często towarzyszy stanom zapalnym lub zaburzeniom równowagi mikrobiomu. Podwyższony poziom Proteobakterii bywa interpretowany jako sygnał ostrzegawczy dysbiozy, a nie jako przyczyna choroby.
Akkermansia muciniphila – specjalistka od mucyny
Akkermansia muciniphila, przedstawicielka typu Verrucomicrobia, to bakteria degradująca mucynę – główny składnik śluzu jelitowego. Jej wyższa liczebność była w badaniach wiązana z lepszą homeostazą glukozy, niższym stanem zapalnym i wsparciem bariery jelitowej. Akkermansia produkuje octan i propionian, które mogą wspierać inne mikroby.
Bakterie redukujące siarczany
Bakterie takie jak Desulfovibrio metabolizują siarczany do siarkowodoru. W niskich stężeniach związek ten pełni funkcje sygnałowe, ale w nadmiarze może upośledzać funkcję nabłonka jelitowego. Ich równowaga bywa zaburzona przy diecie bogatej w białka zwierzęce lub przy stanach zapalnych.
Bakterie pożyteczne a potencjalnie szkodliwe
Zdecydowana większość bakterii jelitowych to organizmy pożyteczne lub neutralne. W zdrowym mikrobiomie działają one jak złożony ekosystem, w którym poszczególne grupy wzajemnie się uzupełniają i kontrolują.
Do bakterii pożytecznych należą m.in.:
- Faecalibacterium prausnitzii i Roseburia – producenci butyranu,
- Bifidobacterium – wspiera trawienie i odporność,
- Akkermansia muciniphila – wspiera barierę jelitową,
- większość gatunków Bacteroides – sprawnie rozkłada błonnik.
Czy bakterie w jelitach są groźne? U zdrowych osób rzadko. Niektóre bakterie, nazywane patobiontami – np. niektóre szczepy Escherichia coli, Klebsiella, Enterobacter, Clostridium difficile czy Fusobacterium – mogą jednak przyczyniać się do problemów zdrowotnych, zwłaszcza gdy równowaga mikrobiomu zostaje zaburzona, na przykład po antybiotykoterapii lub przy osłabionej odporności.
Co znaczy, że bakterie dominują w jelicie?
W kontekście mikrobiomu słowo „dominować” oznacza, że dany typ lub gatunek bakterii występuje w największej liczebności względnej w próbce. Gdy czytasz, że w jelicie „dominują Firmicutes”, oznacza to po prostu, że bakterie z tego typu stanowią największy odsetek wykrytych mikroorganizmów.
Czym jest cecha dominująca? W opisie mikrobiomu to przewaga liczebna przypisywana grupie bakterii, która występuje w największej ilości. Podobnie „dominujący charakter” czy „dominacja” w tym kontekście nie są oceną zdrowia – to neutralny opis składu społeczności bakteryjnej. Dominacja jednej grupy nie oznacza, że pozostałe bakterie są nieobecne lub nieistotne.
Warto odróżnić gatunki dominujące od innych pojęć używanych w opisie mikrobiomu:
- gatunki dominujące – najliczniejsze w próbce, ale niekoniecznie najbardziej wpływowe,
- gatunki kluczowe (keystone species) – zwykle nieliczne, ale mające nieproporcjonalnie duży wpływ na cały ekosystem,
- bakterie komensalne – współżyjące z gospodarzem, bez wyraźnych korzyści ani szkód.
Co wpływa na wysoki poziom Firmicutes?
Na zwiększoną liczebność bakterii Firmicutes może wpływać kilka czynników:
- dieta bogata w tłuszcze nasycone i cukry proste,
- niskie spożycie błonnika,
- przewlekły stres,
- antybiotykoterapia,
- brak aktywności fizycznej,
- indywidualna genetyka i historia zdrowotna.
Należy pamiętać, że sama liczebność Firmicutes nie jest jednoznacznym wskaźnikiem zdrowia. Znacznie ważniejsza jest różnorodność mikrobiomu oraz obecność korzystnych gatunków, takich jak Faecalibacterium prausnitzii, Akkermansia muciniphila czy Bifidobacterium.
