Bakterie produkujące GABA w jelitach: najważniejsze gatunki i co o nich wiemy

    innerbuddies gut microbiome testing

    Bakterie jelitowe a neuroprzekaźniki: jak działa oś jelito–mózg

    Czym jest GABA i jakie bakterie mogą je wytwarzać?

    GABA, czyli kwas gamma-aminomasłowy, jest związkiem pełniącym funkcję neuroprzekaźnika. W ośrodkowym układzie nerwowym uczestniczy przede wszystkim w hamowaniu aktywności neuronów. Niektóre bakterie jelitowe również mogą wytwarzać GABA, zwykle przekształcając glutaminian za pomocą enzymu dekarboksylazy glutaminianowej (GAD).

    Do opisywanych producentów należą wybrane szczepy bakterii z rodzajów Lactobacillus i Bifidobacterium. Zdolność ta nie dotyczy jednak automatycznie każdego szczepu danego gatunku, a wyniki badań laboratoryjnych nie dowodzą, że bakteria zwiększy poziom GABA w organizmie lub poprawi nastrój.

    Lista bakterii i szczepów badanych pod kątem produkcji GABA

    • Lactobacillus brevis, obecnie klasyfikowany jako Levilactobacillus brevis: niektóre szczepy wykazują produkcję GABA, m.in. w żywności fermentowanej i badaniach laboratoryjnych.
    • Lactobacillus plantarum, obecnie Lactiplantibacillus plantarum: zdolność do wytwarzania GABA opisano u wybranych szczepów; aktywność może zależeć od warunków hodowli i dostępności glutaminianu.
    • Lactobacillus paracasei, obecnie Lacticaseibacillus paracasei: niektóre szczepy są badane jako potencjalni producenci GABA.
    • Lactobacillus rhamnosus, obecnie Lacticaseibacillus rhamnosus: jego znaczenie w badaniach nad osią jelito–mózg jest często omawiane, ale nie należy zakładać, że każdy szczep produkuje GABA.
    • Bifidobacterium dentium: wybrane szczepy wykazują aktywność związaną z wytwarzaniem GABA.
    • Bifidobacterium adolescentis: opisywano potencjał produkcji GABA, jednak wyniki zależą od badanego szczepu i metody.

    Lista nie jest zamknięta. Obecność gatunku w próbce mikrobiomu sama w sobie nie potwierdza, że wytwarza on GABA w jelicie. Do tego potrzebne są informacje o konkretnym szczepie, jego aktywności i warunkach środowiskowych.

    Jak bakterie wytwarzają GABA?

    Najlepiej poznany szlak polega na przekształcaniu glutaminianu w GABA przez enzym dekarboksylazę glutaminianową. U bakterii ten proces może uczestniczyć w odpowiedzi na kwaśne środowisko. Na jego przebieg wpływają m.in. szczep, dostępność substratów, pH oraz skład otaczającej społeczności mikroorganizmów.

    Ważne jest rozróżnienie między obecnością genów związanych z tym szlakiem a rzeczywistą produkcją GABA. Sam wynik analizy genetycznej nie określa, ile związku powstaje ani jaki ma to wpływ na człowieka.

    Szybki test w 2 minuty Czy test mikrobiomu jelitowego jest dla Ciebie przydatny? Odpowiedz na kilka krótkich pytań i sprawdź, czy test mikrobiomu jest dla Ciebie naprawdę przydatny. ✔ Zajmuje tylko 2 minuty ✔ Na podstawie Twoich objawów i stylu życia ✔ Jasna rekomendacja tak/nie Sprawdź, czy test jest dla mnie odpowiedni
    innerbuddies gut microbiome testing

    GABA a oś jelito–mózg

    Oś jelito–mózg to dwukierunkowa sieć komunikacji obejmująca m.in. układ nerwowy, hormonalny i odpornościowy. Bakterie jelitowe mogą wytwarzać substancje wpływające na lokalne środowisko jelita i uczestniczyć w sygnalizacji w tej osi. Nie oznacza to jednak, że GABA wytworzone w jelicie bezpośrednio dociera do mózgu lub wywołuje określony efekt psychiczny.

    Wpływ mikrobioty na samopoczucie jest złożony, a znaczenie GABA pochodzącego od bakterii u ludzi nadal wymaga badań. Wyników eksperymentów laboratoryjnych i badań na zwierzętach nie należy traktować jako dowodu, że probiotyk produkujący GABA leczy lęk, depresję, bezsenność lub inne schorzenia.

    Jak wspierać różnorodność mikrobioty?

    Nie ma sprawdzonej diety, która gwarantuje zwiększenie liczby bakterii produkujących GABA. Można natomiast wspierać ogólną różnorodność mikrobioty, wybierając sposób odżywiania dostarczający różnorodnych źródeł błonnika, takich jak warzywa, owoce, rośliny strączkowe i pełne ziarna. Błonnik jest wykorzystywany przez mikroorganizmy jelitowe, ale jego wpływ na konkretne bakterie i produkcję GABA może być różny.

    Żywność fermentowana może zawierać żywe mikroorganizmy lub GABA, lecz skład zależy od produktu i procesu fermentacji. Nie każdy produkt fermentowany zawiera szczepy produkujące GABA, a spożywanie go nie gwarantuje określonego efektu zdrowotnego.

    Probiotyki i prebiotyki

    • Probiotyki działają szczepozależnie. Przy wyborze produktu sprawdź, czy podano pełną nazwę szczepu, a nie tylko rodzaj lub gatunek.
    • Prebiotyki, w tym niektóre rodzaje błonnika, mogą być wykorzystywane przez mikroorganizmy jelitowe. Nie wskazują jednak same w sobie, że wzrośnie produkcja GABA.
    • Synbiotyk łączy probiotyk z prebiotykiem, ale jego działanie również zależy od konkretnych składników i dowodów dla danego produktu.

    Nie odstawiaj ani nie zmieniaj leków, w tym antybiotyków, w celu modyfikowania mikrobioty. W przypadku choroby, obniżonej odporności, ciąży lub rozważania suplementacji skonsultuj wybór z lekarzem lub farmaceutą.

    innerbuddies gut microbiome testing

    Bakterie jelitowe a neuroprzekaźniki: jak działa oś jelito–mózg

    Co mówią badania i jakie są ich ograniczenia?

    Badania nad bakteriami wytwarzającymi GABA obejmują hodowle laboratoryjne, analizy genetyczne, modele zwierzęce i badania z udziałem ludzi. Każdy z tych rodzajów badań odpowiada na inne pytania. Wykazanie produkcji GABA w laboratorium nie potwierdza, że taki sam proces zachodzi w jelicie w istotnej ilości ani że przynosi korzyści kliniczne.

    Produkcja może znacząco różnić się między szczepami tego samego gatunku. Różne są też warunki badań, dlatego nie zawsze można bezpośrednio porównywać ich wyniki. Potrzeba większej liczby dobrze zaprojektowanych badań u ludzi, aby określić, czy konkretne szczepy wpływają na poziom GABA lub samopoczucie i w jakich okolicznościach.

    Wybrane publikacje naukowe

    • Barrett E. i wsp. „γ-Aminobutyric acid production by culturable bacteria from the human intestine”. Applied and Environmental Microbiology, 2012.
    • Yunes R. A. i wsp. „GABA production and structure of the human gut microbiota”. PLOS ONE, 2016.

    Publikacje opisują badania nad bakteriami jelitowymi i produkcją GABA; nie stanowią dowodu na skuteczność probiotyków w leczeniu zaburzeń zdrowia psychicznego.

    Szybki test w 2 minuty Czy test mikrobiomu jelitowego jest dla Ciebie przydatny? Odpowiedz na kilka krótkich pytań i sprawdź, czy test mikrobiomu jest dla Ciebie naprawdę przydatny. ✔ Zajmuje tylko 2 minuty ✔ Na podstawie Twoich objawów i stylu życia ✔ Jasna rekomendacja tak/nie Sprawdź, czy test jest dla mnie odpowiedni
    innerbuddies gut microbiome testing

    GABA w jelicie a suplementy GABA

    GABA wytwarzane przez bakterie w jelicie to nie to samo co suplement zawierający GABA. Suplementy mogą różnić się składem i dawką, a ich bezpieczeństwo oraz skuteczność zależą od produktu i indywidualnej sytuacji. Nie ma podstaw, by zakładać, że zwiększanie liczby bakterii produkujących GABA zastąpi leczenie lub podniesie poziom GABA w mózgu.

    Czy bakterie produkujące GABA są bezpieczne?

    Nie można ocenić bezpieczeństwa wyłącznie na podstawie zdolności bakterii do produkcji GABA. Bezpieczeństwo probiotyku zależy od konkretnego szczepu, jakości produktu i stanu zdrowia osoby, która go stosuje. Osoby z poważnymi chorobami lub obniżoną odpornością powinny omówić probiotyk z lekarzem.

    Z czym nie należy łączyć suplementu GABA?

    Nie ma jednej zasady dotyczącej wszystkich preparatów. Ponieważ suplementy GABA mogą wiązać się z sennością u niektórych osób, przed łączeniem ich z alkoholem, lekami uspokajającymi, nasennymi lub innymi lekami skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą. Nie zmieniaj samodzielnie dawkowania przepisanych leków.

    Co blokuje receptory GABA?

    Receptory GABA występują w różnych typach, a substancje wpływające na ich działanie mogą działać odmiennie. Niektóre związki są wykorzystywane jako narzędzia badawcze, a nie jako bezpieczne środki do samodzielnego stosowania. W praktyce nie należy próbować „blokować” receptorów ani zmieniać działania układu GABA bez konsultacji medycznej.

    Czy GABA można przyjmować codziennie?

    Nie można udzielić jednej odpowiedzi dla wszystkich suplementów i osób. Dane dotyczące długotrwałego, codziennego stosowania mogą być ograniczone, a suplementy różnią się składem. Jeśli rozważasz regularne przyjmowanie GABA, omów to z lekarzem lub farmaceutą, szczególnie gdy przyjmujesz leki albo masz problemy zdrowotne.

    innerbuddies gut microbiome testing

    Najważniejsze informacje

    Wybrane szczepy Levilactobacillus brevis, Lactiplantibacillus plantarum, Lacticaseibacillus paracasei, Lacticaseibacillus rhamnosus, Bifidobacterium dentium i Bifidobacterium adolescentis są badane pod kątem produkcji GABA. Zdolność ta zależy od konkretnego szczepu i warunków, a sama obecność bakterii nie przesądza o jej aktywności w jelicie.

    Związek między bakteryjnym GABA, mikrobiotą i mózgiem jest obiecującym, ale nadal rozwijanym obszarem badań. Różnorodna dieta może wspierać mikrobiotę ogólnie, jednak nie gwarantuje wzrostu produkcji GABA ani określonego efektu dla nastroju czy zdrowia. Probiotyki i suplementy warto oceniać na podstawie danych dotyczących konkretnego produktu, a kwestie leczenia omawiać z pracownikiem ochrony zdrowia.

    Czytaj więcej o bakteriach jelitowych i osi jelito–mózg