GABA-producerende bacteriën zijn functionele groepen darmbacteriën die gamma-aminoboterzuur (GABA) kunnen maken. Ze zetten daarbij meestal glutamaat om in GABA. Welke bacteriën deze functie hebben, hangt af van de soort en de specifieke stam: niet elke Lactobacillus of Bifidobacterium produceert GABA.
GABA is vooral bekend als een remmende neurotransmitter in het centrale zenuwstelsel. Darmbacteriën kunnen eveneens GABA produceren, maar wat dat betekent voor de gezondheid van mensen is nog onderwerp van onderzoek. De aanwezigheid van GABA-producerende bacteriën bewijst op zichzelf niet dat iemand meer GABA in de hersenen heeft of een gezondheidsvoordeel ervaart.
Functionele groepen van GABA-producerende bacteriën
Verschillende bacteriën kunnen onder bepaalde omstandigheden GABA maken. Onderzoekers bestuderen onder meer soorten uit de volgende geslachten:
Lactobacillus, waaronder bepaalde stammen van Lactobacillus brevis en Lactobacillus plantarum. De capaciteit om GABA te produceren verschilt per stam en omgeving.
Bifidobacterium, waaronder bepaalde soorten en stammen die in laboratoriumonderzoek met GABA-productie in verband zijn gebracht. Dit geldt niet automatisch voor alle bifidobacteriën.
Andere darmbacteriën kunnen eveneens genen voor GABA-productie hebben. Hun bijdrage hangt af van de aanwezige soorten en de omstandigheden in de darm.
Dit zijn functionele groepen, geen vaste categorieën die bij iedereen op dezelfde manier voorkomen. Voedingsaanbod, zuurgraad en interacties met andere micro-organismen kunnen de activiteit van bacteriën beïnvloeden.
Bacteriën maken GABA meestal via de glutamaatdecaboxylaseroute. Het enzym glutamaatdecarboxylase (GAD) zet glutamaat om in GABA en koolstofdioxide. Bij deze reactie is pyridoxaalfosfaat, een vorm van vitamine B6, vaak betrokken. De route kan bacteriën bovendien helpen omgaan met zure omstandigheden.
Glutamaat + H⁺ → GABA + CO₂
De aanwezigheid van genen die bij deze route betrokken zijn, laat zien dat een bacterie mogelijk GABA kan produceren; het bewijst niet hoeveel GABA er daadwerkelijk wordt gemaakt in de darm. De productie hangt onder meer af van de bacteriestam, beschikbare voedingsstoffen en lokale omstandigheden.
Wat zijn de belangrijkste groepen gezonde darmbacteriën?
Er is niet één vaste lijst van gezonde bacteriën: een evenwichtig darmmicrobioom bevat uiteenlopende micro-organismen en hun functies zijn belangrijker dan het maximaliseren van één soort. Veelbesproken groepen zijn onder meer Bifidobacterium en bepaalde Lactobacillus-soorten, maar ook bacteriën die voedingsvezels afbreken en korteketenvetzuren produceren. Sommige leden van deze groepen kunnen GABA maken; veel andere doen dat niet.
Een microbioomtest kan de aanwezigheid van bepaalde micro-organismen of genen inschatten, maar geeft geen volledige meting van hun activiteit of een diagnose van gezondheid.
Voeding en leefstijl: wat kan GABA-producerende bacteriën ondersteunen?
Er is geen bewezen dieet waarmee je specifiek GABA-producerende bacteriën betrouwbaar kunt verhogen. Een gevarieerd eetpatroon met voldoende vezels kan wel verschillende gunstige darmbacteriën ondersteunen. Denk aan groenten, fruit, peulvruchten, volkoren granen, noten en zaden. Gefermenteerde voedingsmiddelen kunnen eveneens levende micro-organismen bevatten, maar hun effect verschilt per product en persoon.
Praktische aandachtspunten:
Kies regelmatig verschillende vezelrijke plantaardige voedingsmiddelen in plaats van op één specifiek ingrediënt te vertrouwen.
Verhoog de hoeveelheid vezels geleidelijk en drink voldoende, zeker als je niet gewend bent vezelrijk te eten.
Gebruik antibiotica alleen wanneer voorgeschreven; ze kunnen de darmmicrobiota tijdelijk veranderen.
Beschouw voeding als ondersteuning van een gevarieerd microbioom, niet als bewezen manier om GABA in de darm of hersenen te verhogen.
Kunnen probiotica GABA helpen verhogen?
Sommige onderzochte bacteriestammen kunnen GABA produceren, maar dit is stam-specifiek en resultaten uit laboratoriumonderzoek zeggen niet automatisch iets over het effect van een supplement bij mensen. Er is geen universeel probioticum dat bewezen GABA-producerende bacteriën bij iedereen verhoogt of een bepaald gezondheidsresultaat oplevert.
Controleer bij een probioticum welke specifieke stammen en hoeveelheden op het etiket staan. Bespreek supplementgebruik met een arts of apotheker als je een aandoening hebt, medicijnen gebruikt, een verminderde weerstand hebt of zwanger bent.
GABA-productie door darmbacteriën is één onderdeel van de complexe communicatie tussen darm en hersenen. Microbiële stoffen kunnen signalen beïnvloeden via onder meer zenuwbanen, het immuunsysteem en stofwisselingsprocessen. Dat betekent niet dat GABA uit de darm rechtstreeks de hersenen bereikt of dat het veranderen van bacteriën angst, depressie of andere aandoeningen behandelt.
Onderzoek naar GABA-producerende bacteriën en de darm-hersen-as is actief, maar veel bevindingen zijn voorlopig. Resultaten uit cel- en dieronderzoek zijn niet zonder meer toepasbaar op mensen. Er is meer goed opgezet onderzoek nodig om te bepalen welke rol specifieke bacteriestammen bij menselijke gezondheid spelen.
Is GABA belastend voor de maag?
GABA is niet voor iedereen belastend voor de maag, maar de reactie op een GABA-supplement kan per persoon verschillen. Sommige mensen melden maag-darmklachten of andere bijwerkingen; ook het product en de gebruikte hoeveelheid kunnen van belang zijn. Dit zegt niet hetzelfde over GABA dat bacteriën in de darm produceren.
Volg de aanwijzingen op het supplementetiket en vraag bij twijfel advies aan een arts of apotheker. Stop met het gebruik en zoek medisch advies bij ernstige of aanhoudende klachten.
GABA-producerende darmbacteriën zijn een functie binnen een gevarieerd microbioom, geen afzonderlijke groep die bij iedereen hetzelfde werkt. Sommige stammen van Lactobacillus en Bifidobacterium kunnen GABA maken, doorgaans door glutamaat om te zetten met behulp van het enzym GAD. De aanwezigheid van zo’n bacterie of gen vertelt niet op zichzelf hoeveel GABA wordt geproduceerd of wat het effect op de gezondheid is.
Een vezelrijk, gevarieerd eetpatroon kan de diversiteit van darmbacteriën ondersteunen, maar een specifieke toename van GABA-producerende bacteriën is niet gegarandeerd. Probiotica en GABA-supplementen zijn geen bewezen behandeling voor aandoeningen. Bespreek vragen over supplementen of aanhoudende klachten met een zorgprofessional.
