Wanneer darmbacteriën onder bepaalde omstandigheden schadelijk kunnen worden
Syntrofie: samenwerking tussen microben uitgelegd
Wat is een pathobiont?
Een pathobiont is een micro-organisme dat normaal in of op het lichaam kan leven zonder ziekte te veroorzaken, maar onder bepaalde omstandigheden kan bijdragen aan ziekte. De aanwezigheid ervan betekent dus niet automatisch dat iemand ziek is: de eigenschappen van de microbe, de omgeving in de darm en de afweer van de gastheer spelen samen een rol.
Pathobionten, commensalen en pathogenen
Commensalen leven doorgaans samen met de gastheer zonder schade te veroorzaken en kunnen soms nuttige functies vervullen. Pathogenen kunnen ziekte veroorzaken wanneer ze een gastheer infecteren. Pathobionten bevinden zich daar tussenin: ze zijn vaak gewone leden van de microbiële gemeenschap, maar kunnen problematisch worden wanneer bijvoorbeeld de darmomgeving verandert of de afweer verstoord is.
Een pathobiont is niet hetzelfde als een probioticum. Probiotica zijn levende micro-organismen die, wanneer ze in voldoende hoeveelheden worden ingenomen, een gezondheidsvoordeel kunnen bieden. Of een microbe gunstig of schadelijk uitwerkt, hangt onder meer af van de soort of stam en de omstandigheden; de naam alleen voorspelt niet wat er bij één persoon gebeurt.
Waar bevindt de darmmicrobiota zich?
De darmmicrobiota bestaat uit micro-organismen in het maag-darmkanaal, met de grootste aantallen in de dikke darm. De bredere microbiota van het lichaam komt ook voor op andere plekken, zoals de huid en in de mond. Mensen worden soms een holobiont genoemd: een gastheer samen met de micro-organismen waarmee die samenleeft. Die term beschrijft een biologische relatie, geen afzonderlijke diagnose.
Bacteriën zijn maar één onderdeel van de darmmicrobiota; er leven ook virussen, schimmels en archaea. Darmbacteriën kunnen worden ingedeeld naar hun soorten of naar functies, zoals het afbreken van voedingsvezels en het vormen van metabolieten. Een functionele groep is dus geen vaste indeling in ‘goede’ en ‘slechte’ bacteriën. De rol van een microbe kan veranderen met de omstandigheden.
Voorbeelden en mogelijke werking van pathobionten
De term pathobiont beschrijft een contextafhankelijke rol, niet een vaste lijst van bacteriën die altijd schadelijk zijn. Sommige soorten of stammen kunnen onder bepaalde omstandigheden meer kans krijgen om zich uit te breiden, de darmwand te beïnvloeden of ontstekingsreacties te versterken.
Voorbeelden die in onderzoek worden besproken
- Bepaalde stammen van Escherichia coli, waaronder adherent-invasieve E. coli, zijn onderzocht in verband met inflammatoire darmziekten. Niet elke E. coli-stam heeft deze eigenschappen.
- Clostridioides difficile kan na antibioticagebruik uitgroeien en toxines produceren die diarree en darmontsteking veroorzaken. Dit wordt doorgaans als een infectie beschouwd; het voorbeeld laat ook zien hoe verstoring van de microbiota de gevoeligheid kan veranderen.
- Helicobacter hepaticus en gesegmenteerde filamentaire bacteriën worden vooral onderzocht in diermodellen. Hun effecten hangen sterk af van de gastheer en de onderzoekscontext en zijn niet zonder meer te vertalen naar mensen.
- Sommige stammen van Bacteroides fragilis kunnen toxines produceren, terwijl andere stammen gewone darmbewoners zijn.
- Parabacteroides distasonis is niet automatisch abnormaal of schadelijk wanneer het wordt aangetroffen. De betekenis van een detectie hangt af van de gebruikte test, de hoeveelheid, de context en het bredere klinische beeld.
Hoe kunnen pathobionten bijdragen aan dysbiose?
Dysbiose is een beschrijvende term voor een verandering in de samenstelling of activiteit van een microbiële gemeenschap. Het is geen zelfstandige diagnose en bewijst niet dat één bacterie de oorzaak van klachten is. Na bijvoorbeeld antibioticagebruik, een infectie of veranderingen in de darmomgeving kunnen sommige microben een voordeel krijgen doordat concurrenten afnemen of andere voedingsbronnen beschikbaar komen.
Afhankelijk van de microbe en de situatie kunnen aanhechting aan darmcellen, toxineproductie of veranderingen in het metabolisme bijdragen aan irritatie of ontsteking. Een ontstoken omgeving kan op haar beurt bepaalde bacteriën bevoordelen. Zo kunnen microbe en gastheer elkaar beïnvloeden, maar de precieze mechanismen verschillen per aandoening en zijn niet allemaal bij mensen vastgesteld.
Syntrofie: samenwerking tussen microben uitgelegd
Wat beïnvloedt het gedrag van pathobionten?
Het gedrag van darmmicroben wordt beïnvloed door de microbiële gemeenschap, de darmomgeving en factoren van de gastheer. Antibiotica kunnen bijvoorbeeld ook bacteriën treffen die normaal met pathobionten concurreren. Ontsteking, infecties, veranderingen in de darmbarrière en de werking van het immuunsysteem kunnen eveneens invloed hebben op welke microben groeien en welke activiteiten ze uitvoeren.
De rol van voeding
Voeding beïnvloedt welke voedingsstoffen beschikbaar zijn voor darmmicroben en welke stoffen zij daarbij produceren. Vezelrijke voedingsmiddelen, zoals groenten, fruit, peulvruchten en volkoren granen, leveren fermenteerbare koolhydraten die door bepaalde darmbacteriën worden benut. Een gevarieerd voedingspatroon kan zo bijdragen aan een divers aanbod van microbiële voedingsbronnen, maar verandert de microbiota niet op dezelfde manier bij iedereen.
Voeding alleen kan niet betrouwbaar een specifieke pathobiont verwijderen of een aandoening behandelen. Het effect hangt af van onder meer de bestaande microbiota, de gezondheid en het totale voedingspatroon. Verander een voorgeschreven behandeling of een medisch noodzakelijk dieet daarom niet zonder overleg met een zorgverlener.
Waarom verschillen de effecten per persoon?
Dezelfde bacterie kan bij de ene gastheer weinig effect hebben en bij een andere, onder andere omstandigheden, wel bijdragen aan klachten. Genetische en immuunverschillen, leeftijd, medicatie, ziektegeschiedenis en de samenstelling van de overige microbiota kunnen allemaal meespelen. Daarom is de aanwezigheid of relatieve hoeveelheid van één bacterie op zichzelf onvoldoende om de gezondheid te beoordelen.
Pathobionten, gezondheid en klachten
Onderzoek brengt veranderingen in bepaalde microben of hun activiteit in verband met onder meer inflammatoire darmziekten en infecties na antibioticagebruik. Een verband betekent niet automatisch dat de microbe de aandoening veroorzaakt: ziekte kan de darmomgeving veranderen, en die verandering kan op haar beurt de microbiota beïnvloeden. Voor veel bevindingen is aanvullend onderzoek nodig om oorzaak, gevolg en klinische betekenis van elkaar te onderscheiden.
Onderzoekers bestuderen ook mogelijke verbanden tussen darmmicroben en processen buiten de darm, waaronder interacties tussen mond- en darmmicrobiota. Zulke onderzoeksgebieden zijn complex en leveren geen bewijs dat een specifieke pathobiont op zichzelf een systemische aandoening veroorzaakt.
Mogelijke symptomen van dysbiose
Er bestaat geen uniek symptoom waarmee dysbiose of een pathobiont kan worden vastgesteld. Buikpijn, een opgeblazen gevoel en veranderingen in de ontlasting kunnen veel verschillende oorzaken hebben. Klachten alleen tonen niet aan dat er sprake is van een bepaalde bacterie of microbiële disbalans. Neem bij aanhoudende, ernstige of verergerende klachten contact op met een zorgverlener.
Wat kunt u doen voor de darmgezondheid?
Er is geen algemeen bewezen manier om pathobionten thuis gericht te verwijderen. Praktische keuzes kunnen wel de algemene gezondheid ondersteunen:
- Eet, als dat bij uw gezondheid past, gevarieerd en neem verschillende vezelrijke plantaardige voedingsmiddelen op in uw voedingspatroon.
- Gebruik antibiotica alleen op medisch voorschrift en volgens de aanwijzingen van uw zorgverlener.
- Bespreek aanhoudende darmklachten, terugkerende infecties of zorgen over medicatie met een arts of andere bevoegde zorgverlener.
- Laat een voorgeschreven behandeling niet vervangen door supplementen, een dieet of een microbiometest zonder medisch overleg.
Onderzoek en interpretatie van microbiometests
Onderzoekers gebruiken onder meer sequencing, metabolietmetingen, laboratoriumproeven en modellen om te onderzoeken welke microben aanwezig zijn en wat ze mogelijk doen. Deze methoden kunnen inzichten opleveren in microbiële samenstelling en functies, maar een gevonden microbe of gen toont op zichzelf niet aan dat iemand een aandoening heeft of zal krijgen.
Commerciële microbiometests verschillen in methoden en interpretatie. De resultaten zijn doorgaans geen zelfstandige diagnose en geven niet altijd aan welke behandeling geschikt is. Bespreek medische klachten of testuitslagen daarom met een zorgverlener die ze in de context van uw gezondheid kan beoordelen.
Kortom, een pathobiont is een micro-organisme waarvan de mogelijke schadelijke rol afhangt van de omstandigheden. De aanwezigheid ervan is niet automatisch reden tot zorg. De interactie tussen microben, darmomgeving en gastheer is bepalend, en wetenschappelijk onderzoek blijft nodig om de betekenis voor de gezondheid beter te begrijpen.
Find more details about Functionele groepen
You can find more information on the related topics below.