IBD (inflammatoire darmziekten, waaronder de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa) kan ook op volwassen leeftijd ontstaan, ook al wordt de aandoening vaak geassocieerd met jongvolwassenen. IBD kent twee leeftijdspieken: een eerste rond 15–35 jaar en een tweede op latere volwassen leeftijd, vaak vanaf 50–60 jaar. Een diagnose op volwassen leeftijd is dus niet zeldzaam. Aanhoudende klachten zoals bloederige diarree, buikpijn en onverklaarbaar gewichtsverlies zijn reden om een arts te raadplegen, omdat alleen een arts de diagnose kan stellen.

Wat is IBD en waarin verschilt het van PDS?

IBD is een verzamelnaam voor chronische ontstekingsziekten van het maag-darmkanaal. De twee belangrijkste vormen zijn de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. Bij IBD is er sprake van echte ontsteking, vaak met weefselschade. Het prikkelbaredarmsyndroom (PDS) daarentegen is een functionele stoornis: de klachten zijn echt, maar er is geen aantoonbare ontsteking of weefselschade.

IBD en PDS kunnen overlappende symptomen hebben, zoals buikpijn en veranderde stoelgang. De aanpak en behandeling verschillen echter fundamenteel. Alleen een arts kan via onderzoek onderscheid maken tussen IBD en PDS.

• De ziekte van Crohn: kan het hele maag-darmkanaal aantasten, vaak met ontstekingen in plukjes
• Colitis ulcerosa: beperkt zich meestal tot de dikke darm en het slijmvlies
• PDS: functionele klachten zonder aantoonbare ontsteking of weefselschade

Op welke leeftijd begint IBD en waarom kan het op latere leeftijd ontstaan?

IBD begint het vaakst in twee leeftijdsperioden. De eerste piek ligt rond 15–35 jaar, en de ziekte van Crohn begint meestal binnen die periode. Daarnaast bestaat er een tweede piek op latere volwassen leeftijd, vaak vanaf 50–60 jaar. Een diagnose op volwassen leeftijd komt dus voor en is niet uitzonderlijk.

Wanneer IBD op latere leeftijd ontstaat, lijkt het vaker beïnvloed te worden door omgevingsfactoren dan door erfelijke aanleg, hoewel genetica ook een rol kan spelen. Mogelijk relevante factoren zijn onder andere chronische stress, veranderingen in voeding, langdurig gebruik van NSAID's (zoals ibuprofen) en veranderingen in het darmmicrobioom.

Op latere leeftijd wordt de diagnose soms gemist of vertraagd, omdat de klachten lijken op die van andere aandoeningen die op volwassen leeftijd vaker voorkomen. Daarom is het belangrijk om aanhoudende darmklachten altijd met een arts te bespreken.

• Eerste piek: rond 15–35 jaar
• Tweede piek: op latere volwassen leeftijd, vaak vanaf 50–60 jaar
• Diagnose op volwassen leeftijd kan vertraagd worden door overlap met andere aandoeningen

De rol van het darmmicrobioom bij IBD op volwassen leeftijd

Onderzoek suggereert dat het darmmicrobioom bij mensen met nieuw gediagnosticeerde IBD vaak minder divers is dan bij gezonde personen. Ook wordt er gekeken naar dysbiose: een disbalans in de darmbacteriën die samen kan hangen met een ongepaste immuunreactie en ontsteking.

Belangrijk om te weten: dit betreft een associatie. Het onderzoek maakt nog niet volledig duidelijk of dysbiose een oorzaak of een gevolg is van IBD. Inzicht in de eigen darmflora kan nuttig zijn als ondersteuning van een gezonde leefstijl, maar het is geen vervanging voor medische diagnose of behandeling door een arts.

Hoe herken je de symptomen van IBD?

De meest voorkomende IBD symptomen zijn aanhoudende diarree, buikpijn en krampen, onverklaarbaar gewichtsverlies, vermoeidheid en bloed of slijm in de ontlasting. Deze klachten kunnen lijken op PDS of voedselintoleranties, waardoor de diagnose soms lastig is.

Aanhoudende of ernstige klachten, vooral met bloed in de ontlasting, zijn altijd een reden om een arts te raadplegen. Alleen medisch onderzoek kan uitsluitsel geven over de vraag of er sprake is van IBD.

• Aanhoudende diarree of plotselinge, dringende stoelgang
• Buikpijn en krampen
• Onverklaarbaar gewichtsverlies of aanhoudende vermoeidheid
• Bloed of slijm in de ontlasting
• Koorts of een algemeen gevoel van ziekte

Hoe wordt IBD vastgesteld?

De IBD diagnose wordt door een arts gesteld op basis van een combinatie van medische voorgeschiedenis, lichamelijk onderzoek en vervolgonderzoek. Zelfdiagnose is niet mogelijk.

Gangbare onderzoeken zijn onder meer bloedonderzoek, ontlastingsonderzoek (bijvoorbeeld op calprotectine), endoscopie zoals een coloscopie of gastroscopie, en beeldvorming. Een coloscopie met weefselbiopsie is vaak nodig om de diagnose te bevestigen en te bepalen welke vorm van IBD er sprake van is.

Een darmfloratest kan inzicht geven in de samenstelling van je darmbacteriën. Dit kan waardevol inzicht opleveren voor wie zijn darmgezondheid beter wil begrijpen, maar zo'n test vervangt geen medische diagnose van IBD. Die blijft altijd voorbehouden aan een arts.

• Medische voorgeschiedenis en lichamelijk onderzoek
• Bloedonderzoek en ontlastingsonderzoek
• Endoscopie met weefselbiopsie
• Beeldvormend onderzoek zoals een MRI of CT-scan

Is IBD ernstig en hoe wordt het behandeld?

IBD is een chronische aandoening waarvan de ernst en het verloop per persoon sterk kunnen verschillen. Bij de een zijn de klachten mild en periodiek, bij de ander zijn ze intenser en aanhoudend. Met de juiste behandeling is IBD vaak goed onder controle te houden, al blijft het een levenslange aandoening die zorgvuldig beheer vereist.

De IBD behandeling wordt altijd onder begeleiding van een arts of zorgverlener vormgegeven en omvat in grote lijnen medicatie om ontstekingen te onderdrukken, leefstijl- en voedingsaanpassingen, en in sommige gevallen een operatie. Zelfstandige aanpassingen zijn geen vervanging voor medische zorg. Een gezonde leefstijl en aandacht voor het darmmicrobioom kunnen wel een ondersteunende rol spelen.

• Medicatie om ontstekingen te onderdrukken en klachten te verminderen
• Voedings- en leefstijlaanpassingen als ondersteuning
• Regelmatige controle door een arts of zorgverlener
• In sommige gevallen een operatie

Veelgestelde vragen over IBD op volwassen leeftijd

Hoe weet je of je een IBD hebt?

Alleen een arts kan vaststellen of je IBD hebt, via medisch onderzoek. Aanhoudende klachten zoals bloederige diarree en buikpijn zijn een reden om een arts te raadplegen.

Is IBD ernstig?

IBD is een chronische aandoening die per persoon verschilt in ernst. Met de juiste behandeling is IBD vaak goed te beheersen, maar individuele begeleiding door een zorgverlener is belangrijk.

Op welke leeftijd begint de ziekte van Crohn meestal?

De eerste piek ligt rond 15–35 jaar. Daarnaast bestaat er een tweede piek op latere volwassen leeftijd, vaak vanaf 50–60 jaar.

Hoe stel je IBD vast?

Via een combinatie van medische voorgeschiedenis, lichamelijk onderzoek en vervolgonderzoek, zoals endoscopie met weefselbiopsie. De diagnose wordt altijd door een arts gesteld.