Darmbacteriën: symptomen, soorten en tips voor balans

Kort antwoord: darmbacteriën zijn micro-organismen die van nature in je darmen leven. Sommige soorten ondersteunen de vertering en de darmbarrière, terwijl andere onder bepaalde omstandigheden klachten kunnen veroorzaken. Een zogenaamde slechte darmbacterie is daarom meestal geen vaststaand label: het gaat vaak om een verstoring van het evenwicht, een overgroei of een infectie. Klachten zoals een opgeblazen gevoel, diarree en verstopping kunnen voorkomen, maar bewijzen op zichzelf geen disbalans.

Hier lees je welke darmbacteriën er zijn, welke symptomen mogelijk bij een verstoord darmmicrobioom passen, hoe je een darmbacterie kunt oplopen en wat je zelf op een veilige manier kunt doen.

Wat zijn darmbacteriën?

Darmbacteriën zijn bacteriën die samen met andere micro-organismen het darmmicrobioom vormen. Dit ecosysteem verschilt per persoon en kan veranderen door onder meer voeding, leeftijd, stress, ziekte en medicijngebruik. Veel bacteriën helpen bij de verwerking van voedingsstoffen en de vorming van bepaalde stoffen. Andere bacteriën kunnen onder specifieke omstandigheden schadelijk zijn.

Een gezond microbioom draait niet om het volledig uitschakelen van zogenaamde slechte darmbacteriën. Diversiteit en een evenwichtige samenstelling zijn belangrijker dan één ideale bacteriesoort. Een microbiometest kan bovendien niet zelfstandig een medische diagnose stellen; bespreek de betekenis van een testuitslag met een zorgprofessional.

Welke darmbacteriën zijn er?

In de darmen leven honderden verschillende bacteriesoorten. Hun effect hangt af van de soort, de hoeveelheid en de omstandigheden in de darm.

Bacteriën die vaak als gunstig worden beschouwd

• Lactobacillus: een groep bacteriën die onder meer in gefermenteerde producten voorkomt. Sommige specifieke stammen worden onderzocht voor ondersteuning van de spijsvertering.
• Bifidobacterium: een veelvoorkomende groep in de dikke darm die voedingsvezels kan helpen afbreken.
• Faecalibacterium prausnitzii: een bacterie die samenhangt met de productie van butyraat, een stof die darmcellen als energiebron kunnen gebruiken.

Bacteriën die onder omstandigheden klachten kunnen veroorzaken

• Clostridioides difficile: kan vooral na antibioticagebruik een infectie veroorzaken, met bijvoorbeeld waterige diarree en buikpijn.
• Escherichia coli: de meeste stammen zijn onschadelijk, maar sommige varianten kunnen darminfecties veroorzaken.
• Bacteroides: een normale en belangrijke groep in de darm. De aanwezigheid ervan betekent niet automatisch dat er sprake is van een slechte darmbacterie.

De term darmflora wordt nog vaak gebruikt als synoniem voor het darmmicrobioom. Het microbioom omvat echter meer dan bacteriën, waaronder gisten en andere micro-organismen.

Wat zijn symptomen van slechte darmbacteriën?

Er bestaat geen unieke lijst met symptomen die bewijst dat je slechte darmbacteriën hebt. Een mogelijke disbalans, ook wel dysbiose genoemd, kan samengaan met:

• een opgeblazen gevoel of veel winderigheid;
• diarree, verstopping of een wisselend ontlastingspatroon;
• buikpijn of buikkrampen;
• een verandering in de stoelgang na een infectie of antibioticakuur.

Vermoeidheid, huidklachten of veranderingen in stemming kunnen veel verschillende oorzaken hebben. Gebruik deze klachten daarom niet als zelfdiagnose voor een verstoord darmmicrobioom. Een arts kan helpen bepalen of verder onderzoek nodig is.

Hoe weet je of je een darmbacterie hebt?

Iedereen heeft darmbacteriën. Als je bedoelt of je een schadelijke bacterie of darminfectie hebt, kun je dat meestal niet betrouwbaar aan de hand van symptomen vaststellen. Een arts beoordeelt je klachten, de duur ervan, je medicijngebruik en eventuele blootstelling. Soms is ontlastingsonderzoek nodig, bijvoorbeeld bij aanhoudende diarree of een verdenking op een infectie.

Neem contact op met een huisarts bij ernstige of aanhoudende klachten, bloed bij de ontlasting, hoge koorts, tekenen van uitdroging, hevige buikpijn of een snel verslechterende toestand. Zoek eerder medisch advies als je zwanger bent, een verminderde afweer hebt of een kwetsbare gezondheid.

Hoe kun je een darmbacterie oplopen?

Een darminfectie kan ontstaan door het inslikken van ziekteverwekkers via besmet voedsel of water, onvoldoende handhygiëne of nauw contact met iemand die besmet is. Reizen, onveilig bereid voedsel en bepaalde gezondheidsomstandigheden kunnen het risico beïnvloeden. Antibiotica veroorzaken niet op dezelfde manier een besmetting, maar kunnen wel de samenstelling van het microbioom veranderen. Daardoor kan bij sommige mensen een bacterie zoals Clostridioides difficile de kans krijgen om klachten te veroorzaken.

Was je handen na toiletbezoek en voor het koken of eten, bereid voedsel hygiënisch en drink tijdens reizen alleen veilig water. Gebruik antibiotica uitsluitend zoals voorgeschreven en verander een behandeling niet zonder overleg met je arts.

Hoe ondersteun je een gezonde darmbalans?

Er is geen snelle manier om je darmflora uit balans direct te herstellen. Wel kun je de omstandigheden voor een veelzijdig microbioom ondersteunen met haalbare gewoonten.

1. Eet gevarieerd en vezelrijk

• Kies regelmatig groenten, fruit, peulvruchten, noten, zaden en volkorenproducten.
• Verhoog de hoeveelheid vezels geleidelijk en drink voldoende, vooral als je nog weinig vezels eet.
• Wissel verschillende plantaardige voedingsmiddelen af. Vezels werken als prebiotica: voedingsstoffen die bepaalde darmbacteriën kunnen gebruiken.

2. Kies gefermenteerde voeding als dat bij je past

Yoghurt, kefir, zuurkool en kimchi kunnen levende micro-organismen bevatten. De samenstelling verschilt per product en niet iedereen verdraagt gefermenteerde voeding even goed. Zie het als onderdeel van een gevarieerd eetpatroon, niet als behandeling.

3. Ondersteun je leefstijl

• Beweeg regelmatig, bijvoorbeeld door dagelijks te wandelen.
• Streef naar een regelmatig slaapritme en voldoende slaap.
• Plan momenten van ontspanning wanneer stress je eetpatroon of spijsvertering beïnvloedt.

4. Wees kritisch met probiotica

Probiotica zijn producten met levende micro-organismen. Het mogelijke effect verschilt per stam, dosering en klacht; meer stammen betekent niet automatisch een beter resultaat. Probiotica kunnen voor sommige mensen nuttig zijn in specifieke situaties, maar zijn geen wondermiddel en vervangen geen medische beoordeling. Vraag bij aanhoudende klachten, een verminderde afweer of gebruik door kinderen advies aan een arts of diëtist.

Wat zijn de beste darmbacteriën?

Er is geen universeel beste darmbacterie. Een bacterie of probioticum kan alleen in een bepaalde situatie en bij een specifieke stam onderzocht zijn. Namen die vaak in onderzoek naar probiotica voorkomen zijn Lactobacillus rhamnosus GG, Bifidobacterium animalis subsp. lactis BB-12 en de gist Saccharomyces boulardii. Dat betekent niet dat elk product met deze naam voor iedereen geschikt is of dezelfde werking heeft.

Bekijk bij een probioticum de exacte stam, de gebruiksaanwijzing en de houdbaarheidsinformatie. Bespreek het gebruik met een zorgprofessional als je medicatie gebruikt of een medische aandoening hebt.

Veelgestelde vragen over darmbacteriën

Wat zijn de symptomen van slechte darmbacteriën?

Een opgeblazen gevoel, winderigheid, diarree, verstopping en buikpijn kunnen samengaan met een verandering in het darmmicrobioom, maar zijn niet specifiek. Alleen op basis van deze symptomen kun je geen slechte darmbacteriën vaststellen.

Hoe weet je of je een darmbacterie hebt?

Je hebt normaal gesproken altijd darmbacteriën. Bij een mogelijke darminfectie beoordeelt een arts je klachten en kan die zo nodig ontlastingsonderzoek aanvragen. Zelftesten of een microbiometest geven niet automatisch een diagnose.

Welke darmbacteriën zijn er?

Voorbeelden zijn Lactobacillus, Bifidobacterium, Faecalibacterium, Bacteroides, Clostridioides en Escherichia coli. Sommige soorten zijn meestal onschadelijk of nuttig, terwijl specifieke stammen onder bepaalde omstandigheden klachten kunnen veroorzaken.

Hoe loop je een darmbacterie op?

Een darminfectie kan worden overgedragen via besmet voedsel of water, onvoldoende handhygiëne of contact met een besmet persoon. Antibiotica kunnen daarnaast de balans in het microbioom verstoren en het risico op sommige infecties beïnvloeden.

Samenvatting

Darmbacteriën zijn een normaal onderdeel van je lichaam en vormen samen met andere micro-organismen het darmmicrobioom. Klachten zijn niet genoeg om een disbalans of infectie vast te stellen. Een gevarieerd vezelrijk eetpatroon, regelmatige beweging, slaap en goede hygiëne kunnen je darmgezondheid ondersteunen. Laat ernstige, aanhoudende of verergerende klachten beoordelen door een zorgprofessional. Lees ook meer over inzicht in je microbioom en de darmgezondheid.