Leeftijd IBS-diagnose: wanneer wordt PDS vastgesteld?

De leeftijd waarop de diagnose IBS meestal wordt gesteld, ligt vaak tussen het 20e en 40e levensjaar. De eerste klachten kunnen echter al in de puberteit of jongvolwassenheid beginnen, en IBS kan ook op latere leeftijd voorkomen. Omdat buikpijn en veranderingen in de stoelgang meerdere oorzaken kunnen hebben, wordt de diagnose vaak pas gesteld nadat de huisarts andere aandoeningen heeft overwogen.

In dit artikel lees je wat IBS betekent, hoe lang klachten kunnen aanhouden, hoe de huisarts de beoordeling aanpakt en wanneer je medische hulp moet zoeken.

Wat betekent IBS?

IBS staat meestal voor irritable bowel syndrome. In het Nederlands heet dit het prikkelbare darmsyndroom (PDS), ook wel een prikkelbare of spastische darm genoemd. Typische klachten zijn terugkerende buikpijn, een opgeblazen gevoel en veranderingen in de stoelgang, zoals diarree, verstopping of afwisselend diarree en verstopping.

IBS is een aandoening van de wisselwerking tussen de darmen en het zenuwstelsel. Stress of bepaalde omstandigheden kunnen klachten beïnvloeden, maar IBS is niet hetzelfde als een psychiatrische aandoening. De klachten zijn echt en kunnen de kwaliteit van leven beïnvloeden.

Op welke leeftijd wordt IBS meestal gediagnosticeerd?

IBS wordt relatief vaak vastgesteld bij jongvolwassenen, meestal tussen 20 en 40 jaar. Klachten ontstaan bij veel mensen al eerder, bijvoorbeeld tijdens de tienerjaren, studie of eerste werkjaren. Het moment van diagnose verschilt per persoon en hangt onder meer af van de duur en ernst van de klachten, de toegang tot zorg en de vraag of iemand medische hulp zoekt.

Bij kinderen en jongeren kan PDS ook voorkomen. Buikpijn heeft op die leeftijd echter veel mogelijke oorzaken, waardoor een arts extra zorgvuldig beoordeelt wat er aan de hand kan zijn. Wanneer nieuwe darmklachten pas op latere leeftijd beginnen, worden andere oorzaken eveneens nadrukkelijk meegenomen.

Waarom kan de diagnose jaren op zich laten wachten?

Er bestaat geen enkele test die IBS rechtstreeks aantoont. De klachten kunnen bovendien wisselen en lijken soms op die van bijvoorbeeld voedselintoleranties, coeliakie, een infectie of een ontstekingsziekte van de darm. Daardoor kan het tijd kosten om het klachtenpatroon goed in kaart te brengen en andere verklaringen te beoordelen.

Ook kunnen factoren zoals stress, veranderingen in eet- en slaapgewoonten, hormonale schommelingen en eerdere darminfecties de klachten beïnvloeden. Dat betekent niet dat stress de enige oorzaak is. Het is een van de factoren die bij sommige mensen samenhangt met meer of minder klachten.

Hoe lang duurt IBS?

IBS heeft geen vaste duur. Het is vaak een langdurig of terugkerend klachtenpatroon waarbij periodes met meer klachten kunnen worden afgewisseld met rustigere periodes. Sommige mensen hebben maanden of jaren klachten, terwijl anderen langere tijd weinig merken. De duur en ernst zeggen op zichzelf niet genoeg om zelf de diagnose te stellen.

Houd bij aanhoudende klachten bijvoorbeeld bij wanneer buikpijn optreedt, hoe de ontlasting verandert en welke andere omstandigheden ermee samenvallen. Neem dit overzicht mee naar de huisarts. Verander je dieet niet ingrijpend en stop niet met medicatie zonder professioneel advies.

Hoe stelt de huisarts IBS vast?

De huisarts bespreekt je klachten, medische voorgeschiedenis, medicatie en familiegeschiedenis en kan lichamelijk onderzoek doen. Daarbij wordt onder meer gekeken naar terugkerende buikpijn in combinatie met veranderingen in de frequentie of vorm van de ontlasting. Artsen kunnen hierbij de Rome IV-criteria gebruiken.

Afhankelijk van de klachten kan aanvullend onderzoek worden overwogen, zoals bloedonderzoek of ontlastingsonderzoek. Het doel daarvan is vooral om andere aandoeningen te beoordelen of uit te sluiten. Niet iedereen heeft dezelfde onderzoeken nodig. Alleen een bevoegde zorgprofessional kan bepalen of de klachten bij IBS passen.

Wat is een IBS bij de huisarts?

Bij de huisarts verwijst IBS doorgaans naar irritable bowel syndrome, oftewel het prikkelbare darmsyndroom (PDS). De huisarts stelt deze diagnose niet alleen op basis van één symptoom, maar beoordeelt het totale klachtenpatroon en let op signalen die bij een andere aandoening kunnen passen.

Bereid een afspraak voor door te noteren hoe lang de klachten bestaan, waar de buikpijn zit, hoe vaak je ontlasting hebt en of er gewichtsverlies, bloedverlies of koorts is. Vermeld ook relevante aandoeningen in de familie.

Kan IBS op latere leeftijd ontstaan?

Ja, IBS kan op iedere leeftijd worden vastgesteld. Nieuwe of duidelijk veranderde darmklachten op latere leeftijd verdienen wel extra beoordeling, omdat vergelijkbare klachten ook door andere aandoeningen kunnen komen. Stel een medische beoordeling niet uit wanneer klachten aanhouden, verergeren of je dagelijks functioneren beperken.

Wanneer moet je medische hulp zoeken?

Neem contact op met de huisarts bij aanhoudende, terugkerende of verergerende darmklachten. Zoek sneller medische hulp bij alarmsymptomen, zoals:

• bloed bij de ontlasting of zwarte ontlasting;
• onverklaarbaar gewichtsverlies;
• koorts of aanhoudend nachtelijk zweten;
• hevige of snel toenemende buikpijn;
• aanhoudende nachtelijke diarree of klachten die je regelmatig wakker maken;
• nieuwe klachten op latere leeftijd of een duidelijke verandering in een bestaand patroon.

Deze signalen betekenen niet automatisch dat er sprake is van een ernstige aandoening, maar ze moeten wel door een arts worden beoordeeld.

Veelgestelde vragen over IBS

Waar staat IBS voor?

IBS staat meestal voor irritable bowel syndrome. De Nederlandse term is prikkelbare darmsyndroom (PDS).

Wat is IBS in de psychiatrie?

IBS verwijst in de medische context van darmklachten doorgaans naar irritable bowel syndrome, niet naar een psychiatrische aandoening. Afkortingen kunnen in andere vakgebieden een andere betekenis hebben. Vraag bij twijfel aan de zorgverlener wat met de afkorting wordt bedoeld.

Hoe lang duurt een IBS?

Er is geen vaste duur. IBS-klachten kunnen langdurig of terugkerend zijn en in intensiteit wisselen. Bespreek klachten die blijven bestaan of veranderen met de huisarts.

Kan ik zelf vaststellen of ik IBS heb?

Zelf herkennen van een patroon kan nuttig zijn, maar zelfdiagnose is niet betrouwbaar. De huisarts kan beoordelen of verder onderzoek nodig is en of de klachten passen bij PDS of een andere oorzaak.