Od dysbiozy do dysfunkcji metabolicznej i gromadzenia tłuszczu
Zależność między jelitami a tkanką tłuszczową można opisać jako sekwencję zdarzeń. Zgodnie z obecnym stanem wiedzy u części osób przebiega ona następująco:
- Dysbioza prowadzi do zmniejszenia różnorodności mikrobiomu i spadku produkcji SCFA.
- Bariera jelitowa staje się bardziej przepuszczalna, a poziom LPS we krwi wzrasta.
- Rozwija się przewlekły stan zapalny o niskim nasileniu, który upośledza przekazywanie sygnału insulinowego.
- Insulinooporność sprzyja wzmożonemu magazynowaniu tłuszczu, zwłaszcza w wątrobie i tkance trzewnej.
Ta sekwencja nie występuje u wszystkich osób, a jej poszczególne elementy wciąż są przedmiotem badań. Pozwala jednak zrozumieć, dlaczego zdrowie jelit, metabolizm i masa ciała są ze sobą powiązane.
Lipogeneza: tworzenie tłuszczu z substancji odżywczych
Lipogeneza to proces, w którym nadmiar węglowodanów i innych substratów jest przekształcany w kwasy tłuszczowe, a następnie magazynowany w komórkach tłuszczowych w postaci trójglicerydów. Kluczowe enzymy, takie jak karboksylaza acetylo-CoA (ACC) i syntaza kwasów tłuszczowych (FAS), odpowiadają za kolejne etapy tego procesu. Insulina stymuluje lipogenezę, zwiększając wychwyt glukozy i aktywując te enzymy.
Lipoliza: rozkład zgromadzonego tłuszczu
Lipoliza to rozkład trójglicerydów na wolne kwasy tłuszczowe i glicerol, które mogą zostać wykorzystane jako źródło energii. Proces ten jest stymulowany m.in. przez adrenalinę i noradrenalinę, które aktywują lipazę wrażliwą na hormony (HSL) w komórkach tłuszczowych. Sprawna lipoliza umożliwia mobilizację zapasów energii podczas wysiłku i między posiłkami.
Beta-oksydacja i produkcja energii
Uwolnione kwasy tłuszczowe ulegają beta-oksydacji w mitochondriach, w wyniku której powstaje acetylo-CoA — substrat cyklu kwasu cytrynowego. W ten sposób tłuszcz zostaje przekształcony w energię użyteczną dla komórek. Wydolność tego szlaku ma znaczenie dla utrzymania równowagi energetycznej organizmu.
Hormonalna regulacja magazynowania tłuszczu
O tym, czy organizm magazynuje, czy spala tłuszcz, decydują także hormony:
- Insulina nasila lipogenezę i hamuje lipolizę.
- Kortyzol, podwyższony w przewlekłym stresie, może sprzyjać gromadzeniu tłuszczu trzewnego.
- Grelina pobudza apetyt, a leptyna sygnalizuje uczucie sytości — przy otyłości często obserwuje się leptynooporność.
