Typowe objawy wrzodziejącego zapalenia jelita grubego (WZJG) to nawracająca biegunka, często z krwią lub śluzem, ból brzucha oraz naglące parcie na stolec. Nie są to jednak objawy swoiste dla tej choroby — podobne dolegliwości mogą mieć wiele różnych przyczyn. Rozpoznanie wymaga oceny medycznej, a obfite krwawienie, silny ból brzucha, wysoka gorączka lub oznaki odwodnienia wymagają pilnej pomocy.

Czym jest wrzodziejące zapalenie jelita grubego i jakie są jego postacie?

WZJG to przewlekła choroba zapalna obejmująca błonę śluzową jelita grubego. Zapalenie zwykle zaczyna się w odbytnicy i może rozciągać się na różne odcinki okrężnicy — to właśnie od jego lokalizacji zależy, jak rozległe i jak nasilone są dolegliwości.

Choroba należy do grupy nieswoistych chorób zapalnych jelit. Odróżnia się ją między innymi od choroby Leśniowskiego-Crohna, która może obejmować całą grubość ściany przewodu pokarmowego na różnych jego odcinkach, natomiast w WZJG zmiany dotyczą błony śluzowej jelita grubego.

W zależności od zasięgu zapalenia wyróżnia się trzy główne postacie:

• Wrzodziejące zapalenie odbytnicy
• Lewostronne wrzodziejące zapalenie jelita grubego
• Rozległe zapalenie jelita grubego

Przebieg choroby często obejmuje naprzemienne okresy zaostrzeń i remisji. Objawy mogą pojawiać się stopniowo albo gwałtownie, a sam sposób ich rozpoczęcia nie pozwala jednoznacznie przesądzić o przyczynie dolegliwości.

Najczęstsze objawy wrzodziejącego zapalenia jelita grubego

Do najczęstszych dolegliwości zgłaszanych przy WZJG należą objawy ze strony przewodu pokarmowego oraz objawy ogólne. Pojedynczy objaw nie potwierdza jednak choroby — o rozpoznaniu decyduje całościowa ocena medyczna.

• Biegunka, czasem z krwią lub śluzem
• Ból i skurcze brzucha
• Naglące parcie na stolec i uczucie niepełnego wypróżnienia
• Zmęczenie, osłabienie lub gorączka podczas zaostrzenia
• Możliwa utrata apetytu i masy ciała
• U niektórych osób dolegliwości stawowe, skórne lub oczne

Objawy ogólne, takie jak zmęczenie, gorączka w trakcie zaostrzenia, zmniejszony apetyt czy niezamierzona utrata masy ciała, nie występują u wszystkich osób. Nasilenie dolegliwości nie pozwala też samodzielnie wiarygodnie ocenić rozległości ani aktywności zapalenia.

U części osób pojawiają się tak zwane objawy pozajelitowe — na przykład bóle stawów, zmiany skórne lub stany zapalne oczu. Ich przyczyny i diagnostyka wymagają odrębnej oceny medycznej.

Objawy podczas zaostrzenia i remisji

Przebieg WZJG bywa zmienny. U jednych osób dolegliwości nasilają się w zaostrzeniu i wyraźnie słabną w okresie remisji, u innych wzorzec ten wygląda inaczej. Nie ma jednego schematu, który odpowiadałby wszystkim.

Utrzymujące się lub nasilające objawy zasługują na konsultację, nawet jeśli wcześniej występowały okresy poprawy. Nawrót dolegliwości nie powinien być bagatelizowany tylko dlatego, że w przeszłości ustępowały samoistnie.

Dlaczego objawy mogą przypominać inne choroby?

Biegunka, skurcze brzucha i zmiany rytmu wypróżnień występują także przy infekcjach przewodu pokarmowego, w zespole jelita drażliwego, w chorobie Leśniowskiego-Crohna oraz w wielu innych schorzeniach. Objawy nakładają się na siebie, dlatego sam ich opis ani pojedynczy symptom nie wystarczają do rozpoznania WZJG.

WZJG wiąże się z zapaleniem jelita, natomiast zespół jelita drażliwego jest odrębnym zaburzeniem, w którym nie dochodzi do takiego zapalenia. Rozróżnienie tych i innych schorzeń należy do lekarza i zwykle wymaga dodatkowych badań.

Nie należy obwiniać stresu ani konkretnych pokarmów za powstanie WZJG. Czynniki te mogą wpływać na samopoczucie lub nasilenie objawów u niektórych osób, ale przyczyna choroby jest złożona i nie została w pełni poznana.

Kiedy skonsultować objawy i jak wygląda rozpoznanie?

Jeśli objawy ze strony jelit utrzymują się lub się nasilają, warto zgłosić się do lekarza. Dotyczy to zwłaszcza trwałych zmian rytmu wypróżnień, krwi w stolcu, nawracającego bólu brzucha, niewyjaśnionej utraty masy ciała oraz nasilonego zmęczenia.

• Utrzymująca się biegunka lub inne trwałe zmiany wypróżnień
• Krew w stolcu lub nawracający ból brzucha
• Obfite krwawienie, silny ból, wysoka gorączka lub oznaki odwodnienia — pilna pomoc

Obfite albo uporczywe krwawienie, silny lub narastający ból brzucha, wysoka gorączka, znaczne osłabienie i oznaki odwodnienia to objawy alarmowe. W takich sytuacjach nie należy czekać — konieczna jest pilna pomoc medyczna.

Rozpoznanie WZJG opiera się na całościowej ocenie. Lekarz może wziąć pod uwagę wywiad i badanie, zlecić badania krwi oraz stolca, a w uzasadnionych przypadkach także endoskopię z pobraniem wycinków do badania. Zakres postępowania zależy od indywidualnej sytuacji i nie stanowi gotowego planu możliwego do zastosowania samodzielnie.

Leczenie i życie z WZJG: podstawowe informacje

Sposób leczenia dobiera lekarz, uwzględniając aktywność i rozległość choroby. Terapia może obejmować leki, a w wybranych sytuacjach rozważa się również zabieg chirurgiczny.

WZJG jest chorobą przewlekłą. Remisja oznacza złagodzenie lub ustąpienie objawów, a nie gwarancję wyleczenia — dolegliwości mogą nawracać.

Nie istnieje jedna uniwersalna dieta dla wszystkich osób z WZJG. Zalecenia żywieniowe powinny uwzględniać indywidualną tolerancję i być ustalane z lekarzem lub dietetykiem.

Do rzadkich, ale poważnych powikłań należy toksyczne rozdęcie okrężnicy, które wymaga pilnej oceny medycznej. Pojawienie się niepokojących objawów, takich jak silne wzdęcie, narastający ból z gorączką czy pogorszenie stanu ogólnego, wymaga szybkiego kontaktu z pomocą medyczną.

• Omówienie planu leczenia z lekarzem prowadzącym
• Zgłaszanie nowych lub nasilających się objawów
• Indywidualne podejście do diety, najlepiej z pomocą specjalisty
• Pilna pomoc w razie objawów mogących wskazywać na poważne powikłanie

Rola mikrobiomu i ograniczenia testów

Badania opisują związki między WZJG a zmianami w składzie mikrobiomu jelitowego. Nie dowodzą jednak, że zmiany te samodzielnie powodują chorobę — mówimy o współwystępowaniu i korelacjach, a nie o potwierdzonej przyczynie.

Test mikrobiomu nie rozpoznaje WZJG, nie mierzy aktywności zapalenia i nie zastępuje konsultacji lekarskiej ani badań klinicznych. Nie jest też koniecznym elementem leczenia ani sposobem na dobór terapii bez udziału lekarza.