Bakteryjne zakażenia przewodu pokarmowego najczęściej powodują biegunkę, ból brzucha, nudności lub gorączkę. Podobne objawy mogą jednak występować przy innych chorobach, dlatego samopoczucie nie pozwala ustalić przyczyny. Potwierdzenie zakażenia może wymagać oceny medycznej i odpowiednio dobranego badania kału.

Czym jest bakteryjne zakażenie przewodu pokarmowego i jakie bakterie je wywołują?

Do zakażenia dochodzi, gdy określone bakterie dostają się do przewodu pokarmowego i wywołują dolegliwości. Nie każda bakteria obecna w jelitach jest chorobotwórcza — wiele drobnoustrojów należy do naturalnej mikrobioty.

Do bakterii, które mogą powodować zakażenia jelitowe, należą:

• Salmonella
• Campylobacter
• Chorobotwórcze szczepy Escherichia coli
• Shigella
• Clostridioides difficile

Typowe okoliczności zakażenia różnią się zależnie od drobnoustroju. Salmonella i Campylobacter mogą być związane ze skażoną żywnością, a Clostridioides difficile bywa związana między innymi ze stosowaniem antybiotyków. Helicobacter pylori zwykle kolonizuje żołądek i nie jest typowym sprawcą ostrego zakażenia jelitowego. Częstość poszczególnych patogenów zależy od regionu i rodzaju ekspozycji, a przebieg zakażenia nie zawsze jest taki sam.

Jak dochodzi do zakażenia i czy infekcje jelitowe są zakaźne?

Częstą drogą zakażenia jest droga fekalno-oralna: drobnoustroje mogą przedostać się do organizmu przez skażoną żywność lub wodę, a także z zanieczyszczonych rąk i powierzchni. Niektóre zakażenia mogą przenosić się między ludźmi. Możliwość i łatwość transmisji zależą od patogenu oraz warunków higienicznych.

Ryzyko może wiązać się między innymi z niedogotowanym drobiem lub jajami, a także z przeniesieniem drobnoustrojów z surowej żywności na produkty gotowe do spożycia. Pomocne są podstawowe zasady bezpieczeństwa:

• Myj ręce przed przygotowywaniem i spożywaniem posiłków.
• Dokładnie obrabiaj termicznie drób i jaja.
• Oddzielaj surową żywność od gotowej do spożycia.
• Bezpiecznie przechowuj żywność.
• Zachowuj ostrożność wobec nieuzdatnionej wody.

Jakie są objawy zakażenia bakteryjnego i czy można rozpoznać je po samopoczuciu?

Objawy mogą różnić się w zależności od osoby i drobnoustroju. Często występują:

• Biegunka, która może być wodnista
• Ból lub skurcze brzucha
• Nudności i wymioty
• Gorączka
• Utrata apetytu
• Krew w stolcu, która wymaga oceny medycznej

Sama biegunka, gorączka ani inne dolegliwości nie potwierdzają bakteryjnego pochodzenia zakażenia. Podobne objawy mogą powodować wirusy, pasożyty, leki i inne problemy zdrowotne. Czas pojawienia się objawów zależy od drobnoustroju, ekspozycji i indywidualnych uwarunkowań.

Jak potwierdza się zakażenie i kiedy skontaktować się z lekarzem?

Pracownik ochrony zdrowia ocenia objawy i wywiad, a następnie dobiera postępowanie. W zależności od sytuacji może rozważyć badanie kału, na przykład posiew, test molekularny lub test toksyn. Nie każde krótkotrwałe zachorowanie wymaga tych samych badań ani antybiotyku. Antybiotyków nie należy przyjmować bez profesjonalnej oceny.

Skontaktuj się z lekarzem, jeśli pojawi się któryś z poniższych sygnałów:

• Krew w stolcu
• Oznaki odwodnienia, takie jak suchość w ustach, zawroty głowy lub wyraźnie rzadsze oddawanie moczu
• Silny albo nasilający się ból brzucha
• Wysoka lub utrzymująca się gorączka
• Brak poprawy lub objawy u osoby z grupy ryzyka

Niższy próg konsultacji dotyczy niemowląt, osób starszych, kobiet w ciąży i osób z osłabioną odpornością. Podczas biegunki dbanie o nawodnienie jest ważne, ale nie zastępuje konsultacji w razie objawów alarmowych.

Jak mikrobiota jelitowa wiąże się z zakażeniami i rekonwalescencją?

Mikroorganizmy zasiedlające jelita mogą konkurować z patogenami o zasoby i miejsca. Mikrobiota jest jednym z elementów obrony organizmu, ale jej skład naturalnie różni się między ludźmi i może zmieniać się po infekcji lub antybiotykach. Zakres i czas takich zmian nie są jednakowe.

Stosowanie antybiotyków może zaburzać społeczność drobnoustrojów jelitowych i wiązać się ze zwiększoną podatnością na zakażenie Clostridioides difficile, choć nie dotyczy to każdej osoby ani każdego antybiotyku. U części osób po zakażeniu mogą utrzymywać się dolegliwości; badania opisują również związek z objawami przypominającymi zespół jelita drażliwego. Nie jest to nieuchronny skutek zakażenia. Jeśli objawy utrzymują się lub nasilają, warto skonsultować się z pracownikiem ochrony zdrowia.

Co może, a czego nie może wykazać badanie mikrobiomu?

Badanie mikrobiomu może opisywać wybrane cechy społeczności drobnoustrojów w próbce. Informacje o badaniu mikrobiomu jelitowego nie oznaczają jednak, że test rozpoznaje aktywne zakażenie. Wykrycie materiału genetycznego drobnoustroju samo w sobie nie dowodzi jego aktywności, szkodliwości ani związku przyczynowego z objawami.

Mikrobiom może zmieniać się w czasie, a śledzenie zmian mikrobiomu w czasie nie służy do diagnozowania zakażenia ani oceny skuteczności leczenia. Przy podejrzeniu infekcji potrzebna jest odpowiednia diagnostyka kliniczna dobrana przez pracownika ochrony zdrowia; badanie mikrobiomu jej nie zastępuje.