Co to jest IBD? Objawy, przyczyny i bakterie jelitowe

IBD, czyli nieswoiste choroby zapalne jelit, to grupa przewlekłych schorzeń obejmująca głównie chorobę Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego. Mogą powodować biegunkę, ból brzucha, krew w stolcu, zmęczenie i utratę masy ciała. W tym artykule wyjaśniamy, co oznacza IBD, czym różni się od IBS, jakie czynniki mogą mieć związek z jego rozwojem oraz jakie zmiany bakterii jelitowych obserwuje się w badaniach.

Co to jest IBD?

IBD to skrót od angielskiego inflammatory bowel disease, czyli nieswoiste choroby zapalne jelit. Są to przewlekłe choroby, w których układ odpornościowy i tkanki przewodu pokarmowego uczestniczą w utrzymywaniu stanu zapalnego. Objawy mogą występować okresowo, z fazami zaostrzeń i remisji.

Do głównych postaci IBD należą:

Odkryj test mikrobiomu

Laboratorium UE z certyfikatem ISO • Próbka zachowuje stabilność podczas transportu • Dane zabezpieczone zgodnie z RODO

Test na mikrobiom

• Choroba Leśniowskiego-Crohna – może obejmować różne odcinki przewodu pokarmowego, od jamy ustnej do odbytu. Zmiany mogą występować miejscami i obejmować głębsze warstwy ściany jelita.
• Wrzodziejące zapalenie jelita grubego – dotyczy jelita grubego i odbytnicy, a stan zapalny obejmuje przede wszystkim błonę śluzową.

Dokładna przyczyna IBD nie jest znana. Prawdopodobnie znaczenie ma współdziałanie predyspozycji genetycznych, układu odpornościowego, środowiska i mikrobiomu jelitowego. Nie oznacza to, że jedna bakteria lub pojedynczy czynnik samodzielnie wywołuje chorobę.

IBD a IBS – jakie są różnice?

IBD i IBS to różne problemy zdrowotne. IBD wiąże się ze stanem zapalnym i zmianami w przewodzie pokarmowym, natomiast IBS, czyli zespół jelita drażliwego, jest zaburzeniem czynnościowym. W IBS mogą występować ból brzucha, wzdęcia, biegunka lub zaparcia, ale typowo nie stwierdza się owrzodzeń ani przewlekłego zapalenia charakterystycznego dla IBD.

Zobacz przykładowe rekomendacje z platformy InnerBuddies

Zapoznaj się z rekomendacjami platformy InnerBuddies dotyczącymi odżywiania, suplementów, dziennika żywieniowego i przepisów kulinarnych, które mogą zostać wygenerowane na podstawie testu mikrobiomu jelitowego

Zobacz przykładowe rekomendacje

Cecha	IBD	IBS
Charakter problemu	Choroba zapalna z możliwymi zmianami w tkankach	Zaburzenie czynnościowe jelit
Typowe objawy	Biegunka, ból brzucha, krew w stolcu, zmęczenie, chudnięcie	Ból brzucha, wzdęcia, biegunka lub zaparcia
Diagnostyka	Może obejmować badania krwi i stolca, endoskopię oraz badanie histopatologiczne	Opiera się na objawach, wywiadzie i wykluczeniu innych przyczyn

Objawy mogą się częściowo nakładać, dlatego nie można rozpoznać IBD ani IBS wyłącznie na podstawie samopoczucia. O rozpoznaniu decyduje lekarz po zebraniu wywiadu i dobraniu odpowiednich badań.

Co może powodować IBD?

IBD ma złożone podłoże. Do czynników, które mogą mieć znaczenie, należą:

• Predyspozycje genetyczne – niektóre warianty genów mogą zwiększać podatność na nieprawidłową reakcję immunologiczną.
• Układ odpornościowy – u osób podatnych może reagować niewłaściwie na bodźce pochodzące ze środowiska jelitowego.
• Czynniki środowiskowe – między innymi sposób odżywiania, palenie tytoniu, styl życia i przebyte infekcje mogą wpływać na ryzyko lub przebieg choroby, ale nie są pojedynczą, uniwersalną przyczyną.
• Mikrobiom jelitowy – zmiany w składzie i funkcjonowaniu mikrobiomu, określane jako dysbioza jelitowa, są powiązane z IBD. Nie wiadomo jednak, czy są przyczyną, skutkiem czy częścią wzajemnie napędzającego się procesu.

Jaki wirus jest przyczyną IBD?

Nie ma jednego wirusa, który uznaje się za bezpośrednią i jedyną przyczynę IBD. Niektóre infekcje mogą u osób podatnych wpływać na odporność, barierę jelitową lub mikrobiom, a tym samym potencjalnie poprzedzać zaostrzenie objawów. W praktyce infekcja może również powodować objawy podobne do IBD, dlatego jej odróżnienie wymaga oceny lekarskiej.

Norowirusy i cytomegalowirus są przykładami wirusów omawianych w kontekście infekcji przewodu pokarmowego lub zaostrzeń, ale ich obecność nie oznacza automatycznie, że dana osoba ma IBD. Nie należy traktować konkretnego wirusa jako samodzielnego wyjaśnienia choroby.

Szybki test w 2 minuty Czy test mikrobiomu jelitowego jest dla Ciebie przydatny? Odpowiedz na kilka krótkich pytań i sprawdź, czy test mikrobiomu jest dla Ciebie naprawdę przydatny. ✔ Zajmuje tylko 2 minuty ✔ Na podstawie Twoich objawów i stylu życia ✔ Jasna rekomendacja tak/nie Sprawdź, czy test jest dla mnie odpowiedni →

Jakie bakterie jelitowe są związane z IBD?

W IBD nie chodzi o jedną złą bakterię. Badania często wskazują na zmianę całej społeczności mikroorganizmów, czyli dysbiozę. Wyniki różnią się między osobami, typem choroby, miejscem pobrania próbki, aktywnością objawów, dietą i stosowanym leczeniem.

Bakterie lub grupy bakterii częściej obserwowane w IBD

• Adherentno-inwazyjne Escherichia coli (AIEC) – szczególnie opisywane w związku z chorobą Leśniowskiego-Crohna; niektóre szczepy mogą przylegać do komórek jelita i oddziaływać na odpowiedź zapalną.
• Ruminococcus gnavus – jego większą liczebność obserwowano w niektórych badaniach u osób z aktywnym IBD.
• Fusobacterium nucleatum i Desulfovibrio – są badane jako elementy zmian mikrobiomu potencjalnie powiązanych ze stanem zapalnym, ale ich obecność nie potwierdza rozpoznania.

Bakterie często zmniejszone w IBD

• Faecalibacterium prausnitzii – bakteria związana z produkcją krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, w tym maślanu, który odgrywa ważną rolę w funkcjonowaniu jelita.
• Roseburia – grupa bakterii również kojarzona z produkcją maślanu; jej liczebność może być zmieniona w przebiegu IBD.
• Akkermansia muciniphila – bakteria związana z warstwą śluzu jelitowego; obserwowane zmiany jej poziomu nie są jednak takie same u wszystkich pacjentów.

Opisane zależności są przede wszystkim korelacjami. Nie można na ich podstawie stwierdzić, że konkretna bakteria wywołała IBD albo że samo zwiększenie jej liczebności wyleczy chorobę.

Objawy IBD, na które warto zwrócić uwagę

Objawy IBD mogą się różnić w zależności od postaci i umiejscowienia choroby. Należą do nich:

• utrzymująca się lub nawracająca biegunka,
• bóle i skurcze brzucha,
• krew lub śluz w stolcu,
• niezamierzona utrata masy ciała,
• przewlekłe zmęczenie lub gorączka,
• zmniejszenie apetytu,
• objawy pozajelitowe, takie jak bóle stawów lub zmiany skórne.

Krew w stolcu, silny albo narastający ból brzucha, wysoka gorączka, odwodnienie lub znaczna utrata masy ciała wymagają szybkiego kontaktu z lekarzem. Jeśli objawy są uporczywe lub nasilają się, nie warto próbować samodzielnie odróżniać IBD od IBS.

Jak diagnozuje się IBD?

Rozpoznanie IBD wymaga połączenia wywiadu, badania lekarskiego oraz odpowiednio dobranych testów. Lekarz może zlecić między innymi:

Zostań członkiem społeczności InnerBuddies

Wykonuj badanie mikrobiomu jelitowego co kilka miesięcy i śledź swoje postępy, stosując się jednocześnie do naszych zaleceń

Wykup członkostwo InnerBuddies

• badania krwi, w tym ocenę morfologii i markerów stanu zapalnego,
• badania stolca, w tym testy pomagające ocenić stan zapalny lub wykluczyć infekcję,
• kolonoskopię lub inne badania endoskopowe,
• pobranie wycinków do badania histopatologicznego,
• badania obrazowe, jeśli są potrzebne do oceny określonego odcinka przewodu pokarmowego.

Zakres diagnostyki zależy od objawów i decyzji specjalisty. Wynik pojedynczego testu, w tym analiza mikrobiomu, nie wystarcza do rozpoznania IBD.

Badanie mikrobiomu a IBD – co może powiedzieć?

Analiza mikrobiomu jelitowego może pokazać określony wzorzec mikroorganizmów w próbce, ale nie służy do diagnozowania, leczenia ani wykluczania IBD. Może mieć wartość edukacyjną i pomóc lepiej zrozumieć indywidualne różnice w mikrobiomie, jednak wynik należy interpretować ostrożnie i w kontekście objawów oraz badań medycznych.

Wynik testu, takiego jak test mikrobiomu Inner Buddies, warto omówić z lekarzem lub innym wykwalifikowanym specjalistą. Nie należy na jego podstawie samodzielnie odstawiać leków ani rozpoczynać suplementacji.

Najczęściej zadawane pytania

Co to jest IBD?

IBD to skrót od nieswoistych chorób zapalnych jelit. Obejmuje przede wszystkim chorobę Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego. Są to przewlekłe choroby, które wymagają oceny i prowadzenia przez lekarza.

Szybki test w 2 minuty Czy test mikrobiomu jelitowego jest dla Ciebie przydatny? Odpowiedz na kilka krótkich pytań i sprawdź, czy test mikrobiomu jest dla Ciebie naprawdę przydatny. ✔ Zajmuje tylko 2 minuty ✔ Na podstawie Twoich objawów i stylu życia ✔ Jasna rekomendacja tak/nie Sprawdź, czy test jest dla mnie odpowiedni →

Co oznacza podejrzenie IBD?

Podejrzenie IBD oznacza, że objawy lub wyniki wstępnych badań mogą wskazywać na chorobę zapalną jelit, ale rozpoznanie nie jest jeszcze potwierdzone. Zwykle potrzebna jest dalsza diagnostyka, na przykład badania krwi i stolca, endoskopia oraz analiza pobranych wycinków.

Jakie są różnice między IBS a IBD?

IBD wiąże się ze stanem zapalnym i możliwymi uszkodzeniami tkanek, natomiast IBS jest zaburzeniem czynnościowym bez typowych zmian zapalnych. Oba problemy mogą powodować ból brzucha i zaburzenia wypróżniania, dlatego rozróżnienie ich na podstawie samych objawów nie jest pewne.

Jaki wirus powoduje IBD?

Nie wskazano jednego wirusa, który byłby bezpośrednią i jedyną przyczyną IBD. Infekcje mogą u niektórych osób wpływać na objawy lub działać jako potencjalny czynnik wyzwalający, ale nie potwierdzają samodzielnie rozpoznania choroby.

Jakie bakterie są związane z IBD?

W badaniach obserwuje się między innymi zmniejszenie liczebności niektórych bakterii związanych z produkcją maślanu, takich jak Faecalibacterium prausnitzii, oraz zmiany w grupach takich jak AIEC czy Ruminococcus gnavus. Są to zależności populacyjne, a nie test diagnostyczny dla pojedynczej osoby.