Mikrobiom jelitowy: co to jest i dlaczego ma znaczenie?

Mikrobiom jelitowy to społeczność mikroorganizmów żyjących w jelitach, a także ich materiał genetyczny i funkcje. W jej skład wchodzą między innymi bakterie, archeony, grzyby i wirusy. Mikroorganizmy jelitowe uczestniczą w trawieniu części składników pożywienia, wytwarzaniu metabolitów oraz kontaktach z barierą jelitową i układem odpornościowym. Ich skład różni się między osobami i zmienia się pod wpływem diety, leków, stresu, snu oraz innych czynników.

W tym artykule wyjaśniamy, co oznaczają terminy mikrobiom, mikrobiota i mikroflora, co może wspierać różnorodność mikroorganizmów oraz czego można, a czego nie można oczekiwać po teście mikrobiomu jelitowego.

Co to jest mikrobiom jelitowy?

Mikrobiom jelitowy obejmuje mikroorganizmy zamieszkujące przewód pokarmowy oraz ich geny i potencjalne funkcje. Często używa się tego słowa także w szerszym znaczeniu, opisując cały ekosystem jelitowy. Mikrobiota jelitowa oznacza natomiast samą społeczność organizmów obecnych w jelitach.

Odkryj test mikrobiomu

Laboratorium UE z certyfikatem ISO • Próbka zachowuje stabilność podczas transportu • Dane zabezpieczone zgodnie z RODO

Test na mikrobiom

Mikroorganizmy jelitowe mogą rozkładać składniki, których ludzki organizm nie trawi w pełni, zwłaszcza niektóre rodzaje błonnika. W wyniku tych procesów powstają między innymi krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, takie jak maślan, propionian i octan. Związki te są przedmiotem badań dotyczących funkcjonowania jelit i metabolizmu, ale pojedynczy wynik badania mikrobiomu nie pozwala samodzielnie ocenić stanu zdrowia ani postawić diagnozy.

Mikrobiom, mikrobiota i mikroflora — jaka jest różnica?

• Mikrobiota to organizmy żyjące w określonym środowisku, na przykład w jelitach.
• Mikrobiom to mikrobiota wraz z jej materiałem genetycznym i potencjalnymi funkcjami.
• Mikroflora to starsze, potoczne określenie. Jest nadal powszechnie używane, choć bakterie nie są roślinami, dlatego w języku naukowym częściej stosuje się termin mikrobiota.

Co wchodzi w skład mikrobiomu jelitowego?

W skład mikrobiomu jelitowego wchodzą różne grupy mikroorganizmów, między innymi:

• bakterie, w tym przedstawiciele rodzajów Bifidobacterium, Lactobacillus, Faecalibacterium i Roseburia;
• archeony, które mogą uczestniczyć w przemianach gazów w jelitach;
• grzyby i drożdże;
• wirusy, w tym bakteriofagi oddziałujące na bakterie.

Nie istnieje jeden idealny skład mikrobioty odpowiedni dla każdej osoby. Znaczenie może mieć nie tylko obecność określonych organizmów, lecz także ich wzajemne proporcje, aktywność i środowisko, w którym funkcjonują. Dlatego nie należy automatycznie dzielić mikroorganizmów na całkowicie dobre i złe.

Zobacz przykładowe rekomendacje z platformy InnerBuddies

Zapoznaj się z rekomendacjami platformy InnerBuddies dotyczącymi odżywiania, suplementów, dziennika żywieniowego i przepisów kulinarnych, które mogą zostać wygenerowane na podstawie testu mikrobiomu jelitowego

Zobacz przykładowe rekomendacje

Jak mikrobiom może wpływać na organizm?

Mikrobiota jelitowa może wspierać rozkład części błonnika i innych składników pożywienia. Jej metabolity uczestniczą w komunikacji między jelitami a komórkami organizmu. Mikroorganizmy jelitowe mają również kontakt z barierą jelitową i układem odpornościowym. Badania obserwacyjne łączą różnice w składzie mikrobioty z wieloma aspektami zdrowia, między innymi z trawieniem i metabolizmem. Takie zależności nie zawsze oznaczają jednak, że zmiana mikrobiomu jest przyczyną danego problemu.

Na mikrobiom mogą wpływać codzienne czynniki, takie jak sposób odżywiania, aktywność fizyczna, sen, stres, przebyte infekcje i stosowane leki. Zmiany mogą pojawiać się stosunkowo szybko, ale ich znaczenie dla konkretnej osoby zależy od wielu elementów. Objawy jelitowe nie wynikają zawsze z mikrobiomu — mogą mieć także związek z motoryką jelit, nadwrażliwością trzewną, nietolerancjami lub innymi przyczynami.

Co może wspierać różnorodność mikrobiomu?

Nie ma jednej diety, która byłaby odpowiednia dla wszystkich. Ogólne zasady wspierające zdrowe nawyki żywieniowe obejmują:

• regularne spożywanie różnorodnych warzyw, owoców, roślin strączkowych, pełnych ziaren, orzechów, nasion i ziół;
• stopniowe zwiększanie ilości błonnika, jeśli jest dobrze tolerowany;
• włączanie źródeł prebiotyków, takich jak cebula, czosnek, por, owies, strączki lub niedojrzałe banany, z uwzględnieniem indywidualnej tolerancji;
• wybieranie produktów fermentowanych, takich jak jogurt naturalny, kefir, kiszona kapusta lub ogórki, jeśli nie powodują dolegliwości;
• ograniczanie nadmiaru żywności wysokoprzetworzonej i alkoholu;
• dbanie o regularny sen, umiarkowany ruch i sposoby zmniejszania stresu.

Błonnik należy zwiększać powoli i dbać o odpowiednie nawodnienie. U osób z nasilonymi objawami jelitowymi nagłe zwiększenie ilości strączków, prebiotyków lub produktów fermentowanych może przejściowo nasilić wzdęcia. Diety eliminacyjne, w tym dieta low FODMAP, powinny być stosowane celowo i najlepiej omawiane z dietetykiem, ponieważ długotrwałe, nieuzasadnione eliminacje mogą ograniczać różnorodność jadłospisu.

Na czym polega test mikrobiomu jelitowego?

Test mikrobiomu jelitowego zwykle analizuje próbkę kału. Laboratorium bada materiał genetyczny mikroorganizmów i na tej podstawie przedstawia informacje o wykrytych grupach, ich względnej obfitości oraz niektórych potencjalnych funkcjach. Domowy zestaw zazwyczaj zawiera probówkę, narzędzie do pobrania próbki, instrukcję oraz materiał do odesłania.

Szybki test w 2 minuty Czy test mikrobiomu jelitowego jest dla Ciebie przydatny? Odpowiedz na kilka krótkich pytań i sprawdź, czy test mikrobiomu jest dla Ciebie naprawdę przydatny. ✔ Zajmuje tylko 2 minuty ✔ Na podstawie Twoich objawów i stylu życia ✔ Jasna rekomendacja tak/nie Sprawdź, czy test jest dla mnie odpowiedni →

Najczęściej stosowane metody

• Sekwencjonowanie 16S rRNA służy głównie do profilowania bakterii i często pozwala na wiarygodną identyfikację do poziomu rodzaju. Jest zwykle prostsze i tańsze.
• Metagenomika shotgun analizuje większą część DNA obecnego w próbce. Może dostarczyć bardziej szczegółowych informacji o gatunkach i potencjalnych szlakach metabolicznych, ale wymaga złożonej interpretacji.
• Metabolomika i inne metody koncentrują się na produktach aktywności mikroorganizmów. Nie są dostępne w każdym teście konsumenckim.

Jeśli rozważasz domowy test mikrobiomu jelitowego, sprawdź, jaką metodę wykorzystuje laboratorium, jakie są zasady ochrony danych oraz czy raport jasno opisuje ograniczenia analizy.

Jak przygotować się do badania?

1. Przeczytaj instrukcję konkretnego zestawu, ponieważ sposób pobierania i przechowywania próbki może się różnić.
2. Nie odstawiaj samodzielnie leków. Zapisz w ankiecie przyjmowane preparaty, niedawne antybiotyki, suplementy i ważne zmiany w diecie.
3. Jeśli to możliwe, utrzymuj typowy sposób odżywiania przez kilka dni przed pobraniem. Nie wprowadzaj nagle restrykcyjnej diety ani głodówki tylko na potrzeby testu.
4. Próbkę pobierz tak, aby nie została zanieczyszczona wodą z toalety, moczem ani środkami czyszczącymi.
5. Przechowuj próbkę i wyślij ją zgodnie z instrukcją producenta. Niektóre zestawy zawierają stabilizator, a inne wymagają chłodzenia.

Jeśli masz ostrą infekcję, krwawienie z przewodu pokarmowego albo niedawno przeszedłeś intensywne leczenie, zapytaj laboratorium lub lekarza, czy termin badania będzie miarodajny dla celu, który chcesz osiągnąć.

Jak czytać wynik testu mikrobiomu?

Raport może zawierać wskaźniki różnorodności, takie jak różnorodność alfa, udział wybranych grup bakterii oraz porównanie z grupą odniesienia. Różnorodność alfa opisuje złożoność próbki, a różnorodność beta porównuje ją z innymi profilami. Nie są to jednak samodzielne wskaźniki zdrowia ani wynik egzaminu, który można jednoznacznie ocenić jako dobry lub zły.

Warto zwrócić uwagę na metodę badania, wielkość grupy odniesienia, datę pobrania próbki i czynniki, które mogły wpłynąć na wynik. Próbka kału nie odzwierciedla idealnie wszystkich mikroorganizmów obecnych w jelicie cienkim ani tych związanych ze śluzówką. Raport jest więc zdjęciem sytuacji w określonym momencie, a nie pełnym opisem organizmu.

Wyniki warto zestawić z dzienniczkiem objawów, sposobem odżywiania i informacjami o lekach. Nie należy na ich podstawie samodzielnie rozpoznawać dysbiozy, infekcji ani choroby lub odstawiać leczenia. Jeśli raport budzi niepokój albo masz utrzymujące się objawy, omów go z lekarzem lub wykwalifikowanym dietetykiem.

Zostań członkiem społeczności InnerBuddies

Wykonuj badanie mikrobiomu jelitowego co kilka miesięcy i śledź swoje postępy, stosując się jednocześnie do naszych zaleceń

Wykup członkostwo InnerBuddies

Probiotyki i prebiotyki — co warto wiedzieć?

Prebiotyki to składniki, które mogą być wykorzystywane przez wybrane mikroorganizmy. Występują między innymi w części warzyw, owoców, produktów pełnoziarnistych i roślin strączkowych. Probiotyki to żywe mikroorganizmy, których działanie zależy od konkretnego szczepu, dawki i sytuacji zdrowotnej. Nie każdy preparat probiotyczny będzie odpowiedni dla każdej osoby, a jego zastosowanie nie zastępuje diagnozy ani leczenia.

Suplementy mogą u niektórych osób powodować przejściowe wzdęcia lub inne dolegliwości. Osoby z obniżoną odpornością, poważnymi chorobami przewlekłymi, kobiety w ciąży, dzieci oraz osoby przyjmujące leki powinny omówić ich stosowanie z lekarzem lub farmaceutą.

Ograniczenia testów mikrobiomu

• mikrobiom zmienia się pod wpływem diety, leków, infekcji, stresu i rytmu dnia;
• różne laboratoria mogą stosować odmienne metody, bazy danych i grupy odniesienia;
• wynik opisuje głównie mikroorganizmy wykryte w konkretnej próbce kału;
• zależność między obecnością określonej bakterii a zdrowiem nie musi oznaczać związku przyczynowego;
• test nie zastępuje badań klinicznych, diagnozy ani konsultacji medycznej.

W przypadku silnego lub narastającego bólu brzucha, krwi w stolcu, czarnych stolców, gorączki, uporczywych wymiotów, odwodnienia, niezamierzonej utraty masy ciała albo długotrwałej zmiany rytmu wypróżnień skontaktuj się z lekarzem. Nie czekaj na wynik testu mikrobiomu, jeśli objawy są niepokojące.

Najczęściej zadawane pytania

Co to znaczy mikrobiom?

Mikrobiom to społeczność mikroorganizmów oraz ich materiał genetyczny i potencjalne funkcje w określonym środowisku, na przykład w jelitach.

Co to znaczy mikrobiota?

Mikrobiota to wszystkie mikroorganizmy żyjące w danym środowisku. Mikrobiota jelitowa oznacza więc organizmy obecne w przewodzie pokarmowym.

Szybki test w 2 minuty Czy test mikrobiomu jelitowego jest dla Ciebie przydatny? Odpowiedz na kilka krótkich pytań i sprawdź, czy test mikrobiomu jest dla Ciebie naprawdę przydatny. ✔ Zajmuje tylko 2 minuty ✔ Na podstawie Twoich objawów i stylu życia ✔ Jasna rekomendacja tak/nie Sprawdź, czy test jest dla mnie odpowiedni →

Co to znaczy mikroflora?

Mikroflora to tradycyjne, potoczne określenie mikroorganizmów zamieszkujących dane środowisko. Współcześnie częściej i precyzyjniej mówi się o mikrobiocie.

Co wchodzi w skład mikrobiomu?

W skład mikrobiomu wchodzą między innymi bakterie, archeony, grzyby i wirusy, a także ich geny oraz produkty aktywności. Skład różni się między osobami i może zmieniać się w czasie.

Czy test mikrobiomu diagnozuje choroby?

Nie. Test może dostarczyć informacji o składzie próbki kału, ale nie stawia samodzielnej diagnozy i nie zastępuje badań zaleconych przez lekarza.

Czy warto powtarzać test?

Powtórzenie testu może mieć sens tylko wtedy, gdy istnieje jasno określony cel i stosowana metoda pozwala na porównanie wyników. Termin warto omówić ze specjalistą, ponieważ krótkoterminowe różnice mogą wynikać z naturalnej zmienności mikrobiomu.

Najważniejsze informacje

• Mikrobiom jelitowy obejmuje mikroorganizmy, ich geny i potencjalne funkcje.
• Mikrobiota oznacza społeczność organizmów, a mikroflora jest starszym określeniem potocznym.
• Różnorodna dieta, błonnik, sen, ruch i ograniczanie nadmiaru alkoholu mogą wspierać zdrowe nawyki korzystne dla mikrobioty.
• Test mikrobiomu analizuje zwykle próbkę kału, ale jego wynik ma ograniczenia i wymaga kontekstu.
• Nie zmieniaj leczenia ani nie wprowadzaj restrykcyjnej diety wyłącznie na podstawie raportu.