IBD onderzoeken: hoe wordt de diagnose gesteld?
Kort antwoord: IBD onderzoeken bestaan uit meerdere stappen. Een arts combineert je klachten en medische voorgeschiedenis met lichamelijk onderzoek, bloedonderzoek, ontlastingsonderzoek, endoscopie met biopten en soms beeldvorming. Een coloscopie met biopten is vaak een belangrijk onderdeel, maar geen enkele test bevestigt IBD op zichzelf. Samen geven de onderzoeken informatie over de aanwezigheid, plaats en aard van een mogelijke darmontsteking.
Wat is IBD?
IBD staat voor inflammatory bowel disease, in het Nederlands inflammatoire darmziekte. Het is een verzamelnaam voor chronische ontstekingsziekten van het maag-darmkanaal. De belangrijkste vormen zijn de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa.
- Bij colitis ulcerosa is de ontsteking beperkt tot de dikke darm en begint deze vaak in de endeldarm.
- Bij de ziekte van Crohn kan de ontsteking overal in het maag-darmkanaal voorkomen. Ontstoken en niet-ontstoken delen kunnen elkaar afwisselen en de ontsteking kan dieper in de darmwand zitten.
IBD is dus niet hetzelfde als Crohn: de ziekte van Crohn is één vorm van IBD. Het prikkelbaredarmsyndroom, ook wel PDS genoemd, is iets anders. Bij PDS wordt doorgaans geen typische zichtbare ontsteking of weefselschade gevonden die de klachten verklaart.
Ontdek de microbioom test
ISO-gecertificeerd EU-laboratorium • Monster blijft stabiel tijdens verzending • GDPR-veilige gegevens
Wat zijn de kenmerken van IBD?
De klachten verschillen per persoon en hangen onder meer af van de plaats en activiteit van de ontsteking. Mogelijke kenmerken en symptomen zijn:
- aanhoudende of terugkerende diarree;
- bloed of slijm bij de ontlasting;
- buikpijn of buikkrampen;
- plotselinge of dringende aandrang;
- onbedoeld gewichtsverlies;
- vermoeidheid, bijvoorbeeld bij ontsteking of bloedarmoede;
- koorts of een algemeen ziek gevoel;
- nachtelijke ontlasting;
- klachten rond de anus, gewrichten, huid of ogen.
Deze klachten bewijzen op zichzelf geen IBD. Een darminfectie, coeliakie, PDS, medicijngebruik en andere aandoeningen kunnen vergelijkbare symptomen veroorzaken. Daarom is medisch onderzoek nodig.
Alarmsymptomen van IBD
Neem contact op met je huisarts bij aanhoudende, terugkerende of verergerende darmklachten. Zoek met spoed medische hulp bij bijvoorbeeld veel bloedverlies, hevige of snel toenemende buikpijn, een harde of sterk opgezwollen buik, aanhoudend braken, tekenen van uitdroging, hoge koorts of een snelle achteruitgang van je algemene toestand. De juiste urgentie hangt af van je situatie. Bel bij twijfel de huisartsenpost of een andere passende medische dienst.
Bekijk voorbeeldaanbevelingen van het InnerBuddies-platform
Bekijk alvast de aanbevelingen voor voeding, supplementen, het voedingsdagboek en recepten die InnerBuddies kan genereren op basis van je darmmicrobioomtest
Hoe wordt IBD vastgesteld?
Het diagnostische traject verschilt per persoon. De arts kijkt eerst of er aanwijzingen zijn voor ontsteking, onderzoekt mogelijke andere oorzaken en beoordeelt daarna waar de ontsteking zit en welk type IBD mogelijk is.
1. Gesprek en lichamelijk onderzoek
De arts vraagt naar de duur en het patroon van je klachten, bloed of slijm bij de ontlasting, gewichtsverandering, koorts, nachtelijke klachten en symptomen buiten de darm. Ook familiegeschiedenis, eerdere infecties, reizen, voeding en medicijngebruik kunnen relevant zijn. Het gebruik van NSAID's, zoals ibuprofen of naproxen, wordt soms meegenomen in de beoordeling. Bij het lichamelijk onderzoek kan de arts de buik en het gebied rond de anus bekijken en voelen.
2. Bloedonderzoek bij IBD
Bloedonderzoek bij IBD kan aanwijzingen geven voor ontsteking of de gevolgen daarvan, maar kan IBD niet zelfstandig bevestigen. Vaak worden onder andere de volgende waarden bekeken:
- CRP en soms BSE: algemene ontstekingsmarkers die niet specifiek zijn voor IBD;
- hemoglobine en ijzerwaarden: om bloedarmoede of ijzertekort te beoordelen;
- vitamine B12 en foliumzuur: afhankelijk van je klachten en de vermoedelijke locatie van de ziekte;
- lever- en nierfunctie: voor de algemene beoordeling en soms als voorbereiding op behandeling.
Normale bloedwaarden sluiten IBD niet altijd uit, vooral niet wanneer de ontsteking beperkt of mild is. De uitslag wordt daarom altijd samen met andere informatie beoordeeld.
3. Ontlastingsonderzoek en fecale calprotectine
Fecale calprotectine is een eiwit dat kan toenemen bij ontsteking in de darm. De test kan helpen om een ontstekingsziekte te onderscheiden van klachten waarbij geen duidelijke darmontsteking wordt gevonden. De uitslag moet worden beoordeeld naast je klachten, andere onderzoeken en de referentiewaarden van het laboratorium.
Een verhoogde calprotectinewaarde is niet specifiek voor IBD en kan ook voorkomen bij een infectie of andere darmproblemen. Een lage waarde maakt actieve darmontsteking minder waarschijnlijk, maar sluit niet in iedere situatie alle vormen van IBD uit. Bij een grenswaarde of afwijkende uitslag kan herhaling of aanvullend onderzoek nodig zijn.
2-minuten zelfcheck Is een darmmicrobioomtest nuttig voor jou? Beantwoord een paar korte vragen en ontdek of een microbioomtest echt nuttig is voor jou. ✔ Duurt slechts 2 minuten ✔ Gebaseerd op je klachten & leefstijl ✔ Duidelijke ja/nee aanbeveling Check of een test bij mij past →Ontlasting kan ook worden onderzocht op bacteriën, virussen en parasieten. Daarbij kan onder meer worden gekeken naar Clostridioides difficile, zodat een infectie niet ten onrechte als IBD wordt geïnterpreteerd.
4. Coloscopie met biopten
Bij een coloscopie brengt de arts een flexibele camera via de anus in om de endeldarm en dikke darm te bekijken. Vaak wordt ook het laatste deel van de dunne darm onderzocht als dat technisch mogelijk is. De arts let onder meer op roodheid, zwelling, kwetsbaarheid, zweertjes, vernauwingen en het verspreidingspatroon van afwijkingen.
Tijdens de coloscopie worden meestal meerdere biopten genomen, ook uit gebieden die er normaal uitzien. Een patholoog onderzoekt deze weefselmonsters onder de microscoop. De combinatie van het kijkonderzoek en het histologisch onderzoek is belangrijk bij het vaststellen en typeren van IBD.
- Bij colitis ulcerosa is de ontsteking vaak aaneengesloten en begint deze meestal in de endeldarm.
- Bij de ziekte van Crohn kunnen ontstoken en niet-ontstoken darmsegmenten elkaar afwisselen. De ontsteking kan dieper in de darmwand zitten.
Een coloscopie beoordeelt niet altijd de volledige dunne darm of complicaties buiten het slijmvlies. Daarom kan aanvullend onderzoek nodig zijn.
5. Histologisch onderzoek van biopten
De patholoog beoordeelt onder andere actieve en chronische ontsteking en veranderingen in de darmklieren. Soms worden bij de ziekte van Crohn granulomen gezien, maar deze ontbreken vaak en zijn niet noodzakelijk voor de diagnose. De uitslag wordt geïnterpreteerd samen met de endoscopie, je klachten en andere onderzoeksresultaten.
6. Beeldvorming van de dunne darm
Beeldvorming is vooral belangrijk wanneer de ziekte van Crohn wordt vermoed, wanneer de dunne darm niet goed met een coloscopie kan worden beoordeeld of wanneer complicaties worden overwogen.
Word lid van de InnerBuddies-community
Voer elke paar maanden een darmmicrobioomtest uit en volg je vooruitgang terwijl je onze aanbevelingen opvolgt
- MR-enterografie: brengt de dunne darm en darmwand in beeld zonder röntgenstraling en kan onder meer vernauwingen, fistels of abcessen helpen opsporen.
- CT-enterografie: kan vergelijkbare informatie geven, maar gebruikt röntgenstraling. De keuze hangt af van de klinische situatie.
- Darm- of buik-echo: is niet-invasief en gebruikt geen straling. De beschikbaarheid en betrouwbaarheid hangen mede af van ervaring en apparatuur.
- Capsule-endoscopie: kan soms worden gebruikt om de dunne darm te bekijken. Eerst moet worden beoordeeld of er geen relevante vernauwing bestaat, omdat de capsule dan kan blijven steken.
Welke ziektes vallen onder IBD?
Met IBD worden vooral de volgende aandoeningen bedoeld:
- de ziekte van Crohn;
- colitis ulcerosa;
- niet-classificeerbare IBD, wanneer het type na onderzoek nog niet duidelijk is.
Andere oorzaken van darmontsteking, zoals een acute infectie of ischemische colitis, vallen niet automatisch onder IBD. Een MDL-arts beoordeelt daarom het volledige patroon van klachten, onderzoeken en het verloop in de tijd.
Welke andere aandoeningen worden onderzocht?
Voordat IBD wordt vastgesteld, kijkt de arts ook naar mogelijke alternatieve verklaringen. Afhankelijk van je klachten kan worden onderzocht op:
- infectieuze colitis via ontlastingsonderzoek;
- coeliakie via bloedonderzoek en soms een biopsie van de dunne darm;
- PDS, waarbij geen aantoonbare ontsteking de klachten verklaart;
- effecten van medicijnen, waaronder NSAID's;
- microscopische colitis, waarvoor biopten nodig kunnen zijn, ook als de darm er normaal uitziet;
- andere oorzaken, zoals ischemische colitis, afhankelijk van leeftijd, voorgeschiedenis en klachten.
Kan een bloedtest IBD aantonen?
Nee, een bloedtest alleen kan IBD niet aantonen. Bloedonderzoek kan ontsteking, bloedarmoede of tekorten ondersteunen, maar is niet specifiek genoeg om de diagnose zelfstandig te stellen. Ook een normale CRP-waarde sluit IBD niet in alle gevallen uit. Daarom zijn ontlastingsonderzoek, een coloscopie met biopten en soms beeldvorming vaak nodig.
Hoe lang duurt het voordat de diagnose bekend is?
Dat verschilt per persoon. Het traject kan uit meerdere afspraken bestaan en hangt onder meer af van de ernst van de klachten, de uitslagen van de eerste tests, de beschikbaarheid van een coloscopie en de vraag of aanvullende beeldvorming nodig is. Je huisarts of MDL-arts kan uitleggen welke vervolgstap bij jouw uitslagen past.
Veelgestelde vragen over IBD
Hoe wordt IBD vastgesteld?
IBD wordt vastgesteld door verschillende gegevens te combineren: je klachten en voorgeschiedenis, lichamelijk onderzoek, bloed- en ontlastingsonderzoek, een endoscopie met biopten en soms beeldvorming. Geen enkele test geeft op zichzelf uitsluitsel.
2-minuten zelfcheck Is een darmmicrobioomtest nuttig voor jou? Beantwoord een paar korte vragen en ontdek of een microbioomtest echt nuttig is voor jou. ✔ Duurt slechts 2 minuten ✔ Gebaseerd op je klachten & leefstijl ✔ Duidelijke ja/nee aanbeveling Check of een test bij mij past →Wat zijn de alarmsymptomen van IBD?
Voorbeelden zijn veel bloedverlies, hevige of snel toenemende buikpijn, een harde of sterk opgezwollen buik, aanhoudend braken, tekenen van uitdroging, hoge koorts en een snelle achteruitgang van je algemene toestand. Neem bij aanhoudende of verergerende klachten contact op met je huisarts en zoek bij ernstige symptomen met spoed medische hulp.
Wat zijn de kenmerken van IBD?
Veelvoorkomende kenmerken zijn terugkerende diarree, bloed of slijm bij de ontlasting, buikpijn, dringende aandrang, gewichtsverlies en vermoeidheid. Ook koorts, nachtelijke ontlasting en klachten aan gewrichten, huid, ogen of rond de anus kunnen voorkomen. Geen van deze kenmerken bewijst op zichzelf IBD.
Welke ziektes vallen onder IBD?
De belangrijkste vormen zijn de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. Soms blijft het type IBD na de eerste onderzoeken nog onduidelijk; dit wordt niet-classificeerbare IBD genoemd.
Wat is de rol van het darmmicrobioom?
Onderzoek beschrijft verschillen in het darmmicrobioom van mensen met IBD. Dat betekent niet dat een microbioomtest IBD kan vaststellen, de ziekteactiviteit betrouwbaar kan meten of een medische behandeling kan vervangen. Een microbioomanalyse maakt daarom geen deel uit van de standaarddiagnostiek van IBD.
Sommige mensen gebruiken een analyse van het darmmicrobioom als aanvullende, educatieve informatie. Bespreek de uitslag met een arts of diëtist voordat je voedingsmiddelen, supplementen of andere gewoonten ingrijpend verandert. Zo'n test vervangt geen medische beoordeling. Meer informatie vind je bij de darmflora-testkit met voedingsadvies.
Conclusie
IBD onderzoeken bestaan uit een combinatie van klachtenbeoordeling, lichamelijk onderzoek, bloed- en ontlastingsonderzoek, endoscopie met biopten en zo nodig beeldvorming. De diagnose wordt niet gebaseerd op één test. Bij aanhoudende, ernstige of verergerende klachten is het belangrijk om contact op te nemen met je huisarts, die kan beoordelen of verwijzing naar een MDL-arts nodig is.