IBD-symptomen: herken de klachten en weet wat je kunt doen

Wat zijn IBD-symptomen?

De meest voorkomende IBD-symptomen zijn terugkerende of langdurige diarree, buikpijn en buikkrampen, bloed of slijm bij de ontlasting, vermoeidheid en onbedoeld gewichtsverlies. IBD staat voor inflammatoire darmziekte en omvat vooral de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. Deze klachten kunnen ook andere oorzaken hebben. Heb je aanhoudende, terugkerende of verergerende klachten, neem dan contact op met je huisarts.

Wat is IBD?

IBD is een verzamelnaam voor chronische ontstekingsziekten van het maag-darmkanaal. Bij IBD speelt een ontregelde afweerreactie een rol. De precieze oorzaak is niet volledig bekend en waarschijnlijk gaat het om een combinatie van erfelijke aanleg, afweerreacties en omgevingsfactoren.

• Ziekte van Crohn: ontstekingen kunnen in verschillende delen van het spijsverteringskanaal voorkomen, van de mond tot de anus. De ontsteking kan zich onderbroken voordoen en dieper in de darmwand doordringen.
• Colitis ulcerosa: de ontsteking beperkt zich tot de dikke darm en het rectum. Vaak begint deze in het rectum en breidt zij zich aaneengesloten uit.

IBD is dus niet hetzelfde als de ziekte van Crohn: Crohn is één van de twee belangrijkste vormen van IBD. Andere, minder vaak voorkomende vormen zijn onder meer microscopische colitis en niet-classificeerbare colitis.

Vier veelvoorkomende IBD-symptomen

1. Aanhoudende of terugkerende diarree

Bij IBD kan diarree dagen tot weken aanhouden of steeds opnieuw terugkomen. Sommige mensen hebben ook een sterke of nachtelijke aandrang. Diarree alleen bewijst niet dat er sprake is van IBD, omdat ook infecties, voedselintoleranties en andere aandoeningen dit kunnen veroorzaken.

2. Buikpijn en buikkrampen

Een ontstoken darmwand kan buikpijn, krampen en een gevoelig gevoel in de buik veroorzaken. De plaats en intensiteit van de pijn verschillen per persoon en kunnen niet op zichzelf aangeven om welke vorm van IBD het gaat.

3. Bloed of slijm bij de ontlasting

Bloed, slijm of een verhoogde aandrang om naar het toilet te gaan kan voorkomen bij een ontsteking van de darmwand. Bloed bij de ontlasting verdient altijd aandacht, ook wanneer de hoeveelheid klein is. Aambeien en andere oorzaken kunnen eveneens bloedverlies geven.

4. Vermoeidheid en onbedoeld gewichtsverlies

Langdurige ontsteking, diarree, minder eetlust of een tekort aan voedingsstoffen kunnen bijdragen aan vermoeidheid of gewichtsverlies. Ook bloedarmoede kan een rol spelen. Onverklaarbaar gewichtsverlies of toenemende vermoeidheid is een reden om medische beoordeling te vragen.

Andere klachten die kunnen voorkomen

Naast de belangrijkste IBD-symptomen kunnen ook koorts, een opgeblazen gevoel, misselijkheid, verminderde eetlust en bloedarmoede voorkomen. Sommige mensen krijgen klachten buiten de darm, zoals gewrichtspijn of veranderingen aan de huid en ogen. Niet iedereen heeft dezelfde klachten en de symptomen kunnen wisselen tussen opvlammingen en rustigere periodes.

Wanneer zijn IBD-klachten alarmsymptomen?

Neem dezelfde dag contact op met een huisarts of huisartsenpost bij veel bloedverlies, hevige of snel toenemende buikpijn, aanhoudende hoge koorts, tekenen van uitdroging of wanneer je je ernstig ziek voelt. Zoek met spoed hulp bij flauwvallen, verwardheid, ernstige sufheid of een mogelijk acute buik. Bij aanhoudende diarree, bloed of slijm bij de ontlasting, nachtelijke klachten, koorts, onbedoeld gewichtsverlies of vermoeidheid is een afspraak met de huisarts verstandig.

Hoe wordt IBD vastgesteld?

Op basis van symptomen alleen kan geen betrouwbare diagnose worden gesteld. De huisarts bespreekt je klachten en medische voorgeschiedenis en kan lichamelijk onderzoek en aanvullend onderzoek doen. Dat kan bestaan uit bloedonderzoek, een ontlastingstest zoals fecaal calprotectine en soms beeldvorming of een endoscopie. Bij een endoscopie bekijkt een specialist de darmwand en kunnen biopten worden genomen. De uitslagen worden in samenhang beoordeeld; een darmmicrobioomtest vervangt dit onderzoek niet.

Is IBD hetzelfde als PDS?

Nee. IBD gaat gepaard met een ontsteking die met medische onderzoeken kan worden vastgesteld. Bij het prikkelbare-darmsyndroom, oftewel PDS, zijn er wel darmklachten maar meestal geen zichtbare ontsteking zoals bij IBD. De klachten kunnen op elkaar lijken. Bloed bij de ontlasting, koorts, onbedoeld gewichtsverlies of afwijkende onderzoeksresultaten passen niet bij een eenvoudige aanname van PDS en moeten door een arts worden beoordeeld.

Hoe ernstig is IBD?

IBD is een chronische aandoening die soms mild verloopt en soms intensieve behandeling nodig maakt. Onbehandelde of onvoldoende gecontroleerde ontsteking kan complicaties veroorzaken, zoals vernauwingen, fistels of voedingstekorten. Bij colitis ulcerosa en sommige vormen van Crohn kan langdurige ontsteking het risico op darmkanker beïnvloeden. Het persoonlijke risico hangt onder andere af van de ziekteactiviteit, de plaats en de duur van de ontsteking.

Met begeleiding van een arts en passende behandeling kunnen veel mensen periodes van remissie bereiken en hun dagelijks leven zo goed mogelijk voortzetten. Stop niet zelf met voorgeschreven medicatie en bespreek veranderingen in klachten altijd met je behandelaar.

De mogelijke rol van het darmmicrobioom

Het darmmicrobioom is de verzameling micro-organismen in de darm. Onderzoek brengt veranderingen in het microbioom bij IBD in verband met de ziekte, maar een dergelijke associatie bewijst niet dat het microbioom de oorzaak is of dat het aanpassen ervan IBD behandelt.

Een gezond en persoonlijk passend voedingspatroon, voldoende slaap en omgaan met stress kunnen onderdeel zijn van algemene ondersteuning van je welzijn. Bij IBD kunnen voedingsadviezen ingewikkeld zijn. Bespreek grote aanpassingen, eliminatiediëten, vezels, probiotica of supplementen daarom met een arts of diëtist die ervaring heeft met IBD.

Kan een darmmicrobioomtest helpen?

Een darmmicrobioomtest analyseert bacteriële kenmerken in een ontlastingsmonster. De uitslag kan inzicht geven in bepaalde patronen van het microbioom, maar stelt geen diagnose, meet niet rechtstreeks de activiteit van IBD en vervangt geen bloedonderzoek, ontlastingstest of endoscopie. Zie de uitslag hooguit als aanvullende informatie en bespreek vragen hierover met je zorgteam.

Veelgestelde vragen over IBD

Wat zijn IBD-klachten?

Veelvoorkomende klachten zijn chronische of terugkerende diarree, buikpijn en buikkrampen, bloed of slijm bij de ontlasting, aandrang, vermoeidheid en onbedoeld gewichtsverlies. Ook koorts, bloedarmoede en klachten aan gewrichten, huid of ogen kunnen voorkomen.

Wat zijn de alarmsymptomen van IBD?

Veel bloedverlies, hevige of snel toenemende buikpijn, aanhoudende hoge koorts, uitdroging, flauwvallen, ernstige sufheid en snel onbedoeld gewichtsverlies vragen om snelle medische hulp. Neem bij minder acute maar aanhoudende of terugkerende klachten contact op met je huisarts.

Welke ziektes vallen onder IBD?

De bekendste vormen zijn de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. Daarnaast bestaan minder vaak voorkomende vormen, zoals microscopische colitis en niet-classificeerbare colitis. Een specialist bepaalt welke diagnose past bij de klachten en onderzoeksresultaten.

Is IBD hetzelfde als Crohn?

Nee. IBD is de verzamelnaam voor inflammatoire darmziekten. De ziekte van Crohn is één vorm van IBD; colitis ulcerosa is een andere belangrijke vorm.

Kan voeding IBD genezen?

Er is geen algemene voedingsaanpassing die IBD geneest. Voeding kan wel invloed hebben op klachten, voedingstoestand en dagelijks comfort. Vraag bij aanhoudende klachten of gewichtsverlies advies aan een arts of gespecialiseerde diëtist.

Wat kun je doen bij een vermoeden van IBD?

1. Houd gedurende enkele dagen bij welke klachten je hebt, hoe vaak je ontlasting voorkomt en of je bloed, slijm, koorts of gewichtsverlies opmerkt.
2. Maak een afspraak met je huisarts bij aanhoudende, terugkerende of verergerende symptomen.
3. Bespreek medicatie, voedingssupplementen, recente infecties en eventuele familieleden met IBD.
4. Zoek sneller hulp bij alarmsymptomen zoals veel bloedverlies, hevige pijn, hoge koorts of uitdroging.

Een tijdige beoordeling helpt om de oorzaak van je klachten te onderzoeken en, als dat nodig is, passende zorg te krijgen. Een microbioomtest kan professionele diagnostiek of behandeling niet vervangen.