Buik- en darmklachten kunnen verschillende oorzaken hebben. Een arts beoordeelt aan de hand van je klachten, medische voorgeschiedenis en eventueel gerichte tests welke verklaringen waarschijnlijk zijn. Er is geen vaste reeks onderzoeken die voor iedereen geschikt is, en symptomen alleen stellen geen diagnose.

Wat betekent het uitsluiten van andere spijsverteringsaandoeningen?

Bij differentiële diagnostiek bekijkt een zorgprofessional welke aandoeningen de klachten zouden kunnen verklaren. Omdat verschillende aandoeningen vergelijkbare symptomen kunnen geven, is één klacht op zichzelf meestal niet voldoende om een diagnose te onderscheiden. De arts weegt de mogelijkheden af en kiest alleen onderzoek dat past bij de persoonlijke situatie.

Prikkelbaredarmsyndroom (PDS) en andere functionele maag-darmaandoeningen kunnen worden beoordeeld aan de hand van passende symptoomcriteria en de klinische inschatting. Het zijn niet simpelweg diagnoses die pas mogelijk zijn nadat elke andere aandoening is uitgesloten.

Welke spijsverteringsaandoeningen kunnen vergelijkbare klachten geven?

De mogelijke verklaringen hangen onder meer af van het soort klachten, hoe lang ze bestaan en welke andere gezondheidsfactoren meespelen. Voorbeelden die een arts kan overwegen zijn:

• Functionele aandoeningen, waaronder PDS
• Ontstekingsaandoeningen, waaronder de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa
• Coeliakie en mogelijke voedselintoleranties
• Reflux- en maagklachten
• Infecties, bijwerkingen van medicatie en andere oorzaken die bij het klachtenpatroon passen

Sommige patronen, zoals langdurige waterige diarree, kunnen aanleiding geven om ook minder vaak besproken oorzaken te beoordelen. Klachtverschillen kunnen richting geven aan de medische beoordeling, maar zijn geen betrouwbare thuistest.

PDS, inflammatoire darmziekten en coeliakie

PDS is een functionele aandoening. Inflammatoire darmziekten, zoals de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa, betreffen ontsteking. Coeliakie is een immuungerelateerde reactie op gluten. De klachten kunnen gedeeltelijk overlappen; de voorgeschiedenis en gerichte tests kunnen helpen om de mogelijkheden te beoordelen.

Als coeliakie wordt overwogen, bespreek de diagnostiek dan eerst met een zorgprofessional voordat je gluten uit je voeding schrapt. Een dieetverandering kan de testuitslagen beïnvloeden.

Andere mogelijke oorzaken van buik- en darmklachten

Afhankelijk van de klachten kunnen reflux of dyspepsie, lactose-intolerantie, infecties en bijwerkingen van medicatie worden overwogen. Bij een passend klinisch beeld kan een arts ook denken aan bijvoorbeeld SIBO, galzuurdiarree, microscopische colitis of pancreasinsufficiëntie. Dit zijn geen diagnoses die je op basis van een symptomenlijst kunt stellen, en ze vragen niet bij iedereen om onderzoek.

Hoe verloopt de medische beoordeling en welke tests kunnen worden ingezet?

De beoordeling begint doorgaans met vragen over de aard, duur en het verloop van de klachten. De zorgprofessional kan ook vragen naar je medische en familiegeschiedenis, medicatie en relevante voedingsfactoren, en lichamelijk onderzoek doen. Daarna wordt bekeken of onderzoek nodig is en welke test een specifieke vraag kan beantwoorden.

Afhankelijk van de situatie kunnen bijvoorbeeld bloedonderzoek, ontlastingstests of ademtests worden overwogen. Endoscopie, coloscopie, biopsieën of beeldvorming kunnen aan de orde zijn bij bepaalde risicofactoren, alarmsignalen of eerdere bevindingen. Niet iedereen heeft al deze onderzoeken nodig. Uitslagen worden geïnterpreteerd in de context van de klachten en de vraag waarvoor is getest.

• Anamnese en lichamelijk onderzoek
• Gericht bloedonderzoek, bijvoorbeeld wanneer bloedarmoede, ontsteking of coeliakie wordt overwogen
• Ontlastingstests, bijvoorbeeld bij verdenking op ontsteking, infectie of verborgen bloed
• Ademtests bij een specifieke verdenking op malabsorptie of bacteriële overgroei
• Endoscopie, coloscopie of beeldvorming wanneer klachten en eerdere bevindingen daar aanleiding toe geven

Van klachtenpatroon naar gerichte tests

De keuze voor een test hangt af van de combinatie van klachten, de duur ervan, leeftijd, voorgeschiedenis, medicatie en eventuele alarmsignalen. De genoemde onderzoeken zijn voorbeelden, geen vast testschema of persoonlijk advies. Soms geven uitslagen aanleiding tot aanvullende beoordeling. Een normale uitslag zegt alleen iets over wat met die test daadwerkelijk is onderzocht.

PDS beoordelen zonder onnodig alles uit te sluiten

Symptoomcriteria zoals de Rome IV-criteria kunnen een rol spelen bij de beoordeling van PDS, naast de klinische inschatting en eventueel beperkt, gericht aanvullend onderzoek. PDS hoeft niet altijd pas te worden vastgesteld nadat alle andere aandoeningen zijn onderzocht. Een gekwalificeerde zorgprofessional beoordeelt welke aanpak passend is.

Wanneer zijn klachten reden voor snelle medische beoordeling?

Bespreek zorgwekkende klachten tijdig met een arts. Voorbeelden zijn bloed of zwarte ontlasting, onbedoeld gewichtsverlies, koorts, aanhoudend braken, slikproblemen, bloedarmoede of klachten die je 's nachts wakker maken. Ook nieuwe, duidelijke veranderingen in klachten en een relevante familiegeschiedenis kunnen meewegen in de beoordeling.

• Bloed in de ontlasting of zwarte, teerachtige ontlasting
• Onbedoeld gewichtsverlies, aanhoudende koorts of aanhoudend braken
• Ernstige, nieuwe of snel verergerende buikklachten
• Slikproblemen of klachten die herhaaldelijk 's nachts wakker maken
• Een relevante medische voorgeschiedenis of familiegeschiedenis om met de arts te bespreken

Alarmsignalen betekenen niet automatisch dat er één specifieke aandoening is. Zoek bij ernstige of plotselinge klachten acute hulp. Een thuistest of microbioomtest mag professionele beoordeling niet vertragen of vervangen.

Wat kunnen normale uitslagen wel en niet betekenen?

Een normale uitslag betekent dat de onderzochte aandoening met de gebruikte test niet is aangetoond. Dat is niet hetzelfde als bewijs dat je geen klachten hebt, en het zegt niet automatisch iets over aandoeningen die niet zijn onderzocht.

Functionele maag-darmaandoeningen zijn echte aandoeningen. De beoordeling kan steunen op het klachtenpatroon en passende criteria. Als klachten aanhouden of veranderen, bespreek dat dan opnieuw met een zorgprofessional in plaats van zelf een diagnose uit de uitslagen af te leiden.

Darmmicrobioomtests: aanvullende informatie, geen diagnose

Microbioomprofilering beschrijft de microbiële samenstelling die in een monster wordt aangetroffen. De betekenis en klinische toepasbaarheid van zo'n profiel kunnen beperkt of onzeker zijn. Een microbioomtest stelt geen diagnose van PDS, inflammatoire darmziekten, coeliakie, SIBO of kanker en vervangt geen medische beoordeling of gerichte klinische tests.

Onderzoek naar mogelijke verbanden tussen microbiële profielen en klachten is geen bewijs dat een bepaalde microbe de klachten veroorzaakt. Wie meer wil lezen over wat een microbioomtest beschrijft, kan informatie over een darmmicrobioomtest bekijken. Zie zulke informatie hooguit als aanvullende achtergrond, niet als diagnostische stap.

Grenzen van microbioomprofilering

Een profiel is een momentopname. Verschillen tussen mensen of meetmomenten leveren niet automatisch een medische conclusie op. Omdat microbiële profielen in de tijd kunnen verschillen, is informatie over het volgen van microbioomgegevens over langere tijd alleen aanvullende informatie; zo'n opvolging belooft geen betere gezondheidsuitkomsten en vervangt geen klinisch onderzoek.