Lactobacillus is een geslacht van bacteriën: een brede groep verwante micro-organismen waarbinnen veel verschillende soorten en stammen bestaan. Of een bepaalde stam probiotische eigenschappen heeft, is stamafhankelijk. Er is dus niet één beste stam en ook geen dagelijkse dosis die voor iedereen werkt. Probiotica zijn bovendien slechts één onderdeel van een groter darmecosysteem. Een testuitslag of een losse klacht vormt op zichzelf geen diagnose en levert geen persoonlijk supplementadvies op.

Wat zijn Lactobacillus-stammen en hoe verschillen ze?

In de naamgeving wordt onderscheid gemaakt tussen geslacht, soort en stam. Lactobacillus is het geslacht, Lactobacillus acidophilus is een soort binnen dat geslacht, en Lactobacillus rhamnosus GG is een zeer specifieke stam binnen de soort Lactobacillus rhamnosus. Dat onderscheid is belangrijk, omdat eigenschappen en onderzoeksresultaten van de ene stam niet zonder meer gelden voor een andere stam, ook niet binnen hetzelfde geslacht.

Veel lactobacillen hebben een gemeenschappelijke biologische eigenschap: ze kunnen suikers fermenteren en daarbij melkzuur produceren. Dat is een algemene beschrijving van hun stofwisseling en geen bewijs dat ze daarmee een bepaalde gezondheidsuitkomst veroorzaken.

Lactobacillen maken deel uit van het darmmicrobioom, de grote en veranderlijke gemeenschap van micro-organismen in het maag-darmkanaal. Of het ecosysteem gezond is, valt niet af te lezen aan de aanwezigheid of de hoeveelheid lactobacillen alleen. Voedingspatroon, andere micro-organismen en tal van persoonlijke factoren spelen mee.

Namen en taxonomische indelingen veranderen in de wetenschappelijke literatuur regelmatig. Op deze pagina worden herkenbare namen gebruikt, zonder uitgebreid in te gaan op de details van die indelingen.

Welke rol spelen ze in het darmmicrobioom en wat zegt het onderzoek?

Bacteriën in de darmen beïnvloeden hun directe omgeving, bijvoorbeeld via de stoffen die ze produceren. Ook de interacties met andere micro-organismen zijn belangrijk. Zulke processen laten zich echter niet samenvatten in stellige uitspraken over het remmen van ziekteverwekkers of het versterken van de afweer.

Onderzoek brengt bepaalde stammen in verband met specifieke uitkomsten, maar de gevonden effecten verschillen per stam, per toepassing en per persoon. Een resultaat dat voor één onderzochte stam is beschreven, geldt daarom niet automatisch voor andere lactobacillen of voor probiotica in het algemeen.

Er is een verschil tussen onderzoek naar een duidelijk omschreven stam en algemene marketingclaims over ‘Lactobacillus’ of ‘probiotica’. Alleen de geslachtsnaam of het woord probiotisch zegt weinig over wat een product feitelijk doet.

Het is niet zo dat een hogere hoeveelheid Lactobacillus altijd gunstiger is. Wat een bepaalde meting betekent, hangt af van de bredere microbiële context en van het moment waarop wordt gemeten.

Verbanden met bijvoorbeeld spijsvertering of immuunfunctie worden in onderzoek beschreven als associaties. Zulke verbanden tonen geen bewezen oorzakelijk effect aan, en er bestaan geen eenvoudige cijfers of beloftes die voor iedereen opgaan.

Probiotica uit voeding of supplementen: waar let je op?

Levende culturen kunnen via voeding binnenkomen, bijvoorbeeld via yoghurt, kefir en gefermenteerde groenten. Welke micro-organismen precies aanwezig zijn, verschilt sterk per product en per bereidingswijze; het etiket geeft daarover vaak beperkte informatie.

Bij een supplement is het zinvol om te kijken naar de vermelde stam, de hoeveelheid, het beoogde gebruiksdoel en de productinstructies. De soortnaam alleen is onvoldoende om te voorspellen of een product voor een bepaald doel werkzaam is.

Er bestaat geen universeel beste probioticum en geen vaste dagelijkse dosis die voor iedereen geschikt is. Dosering verschilt per stam en per product. Het etiket en, waar nodig, advies van een zorgverlener zijn daarom de aangewezen richtlijn.

Voorzichtigheid is gepast bij mensen met een ernstig verminderde afweer of met ernstige onderliggende aandoeningen. Zij bespreken het gebruik van probiotica vooraf met een zorgverlener.

Sommige mensen ervaren tijdelijk maag-darmklachten zoals gas of een opgeblazen gevoel. Dat gebeurt niet bij iedereen en het is niet bij voorbaat zeker dat zulke klachten vanzelf verdwijnen.

Bij het beoordelen van een product kunnen de volgende punten helpen:

• De volledige naam van de stam op het etiket
• De hoeveelheid en aanbevolen gebruiksinstructies van het specifieke product
• De reden waarom het product wordt overwogen en de kwaliteit van het bewijs voor die stam
• Relevante gezondheidsomstandigheden of medicatie om zo nodig met een zorgverlener te bespreken

Waarom reacties en darmklachten per persoon verschillen

Reacties op voeding of supplementen kunnen van persoon tot persoon verschillen. Factoren zoals de bestaande microbiële gemeenschap, het voedingspatroon en persoonlijke omstandigheden spelen daarbij een rol.

Een opgeblazen gevoel, gas, diarree of verstopping wijst niet specifiek op lage Lactobacillus-niveaus. Zulke klachten kunnen meerdere oorzaken hebben en vragen om een bredere beoordeling.

Wanneer iemand zich beter voelt na gebruik van een product, bewijst dat niet dat een bepaalde bacterie de oorspronkelijke oorzaak was, of dat het supplement die oorzaak heeft behandeld.

Bij aanhoudende, ernstige of zorgwekkende klachten is professionele beoordeling door een zorgverlener verstandig.

Wat een darmmicrobioomtest wel en niet kan vertellen

Ontlastingsanalyses kunnen de micro-organismen in een monster in kaart brengen. Wat er precies gemeten wordt en hoe de uitkomsten worden gerapporteerd, hangt af van de gebruikte methode. Een uitslag is daarmee een momentopname van wat in dat monster is aangetroffen.

Een darmmicrobioomtest kan dus informatie geven over welke micro-organismen in een monster aanwezig zijn en in welke relatieve mate. De test stelt geen medische diagnose en vervangt geen beoordeling door een zorgverlener. Meer daarover lees je bij de darmflora-testkit met voedingsadvies.

Een aangetroffen soort of een relatieve hoeveelheid stelt op zichzelf niet vast wat klachten veroorzaakt. De uitslag zegt ook niet welk probioticum iemand zou moeten nemen.

Bij klachten moeten resultaten zorgvuldig worden geïnterpreteerd, samen met andere informatie en met professionele beoordeling waar dat nodig is.

Herhaalde metingen kunnen monsters van verschillende momenten met elkaar vergelijken. Zo kun je het verloop van een lidmaatschap voor herhaalde metingen van het darmmicrobioom volgen. Een verandering in een testuitslag toont echter niet automatisch een gezondheidsuitkomst aan.

Grenzen van een testuitslag

Het beschrijven van micro-organismen in een monster is iets anders dan het vaststellen van een ziekte of van de oorzaak van symptomen. Een testuitslag is geen diagnose.

Uitslagen zijn afhankelijk van de analysemethode, het gebruikte referentiekader en het moment van meten. Ze geven dus geen volledig beeld van de darmgezondheid.