Een opgeblazen gevoel, winderigheid, buikpijn en veranderingen in je stoelgang worden vaak genoemd wanneer het darmmicrobioom uit balans zou zijn. Deze klachten zijn echter niet specifiek: ze kunnen veel verschillende oorzaken hebben en er bestaat geen diagnose ‘dysbiose’ die je er zomaar uit kunt aflezen. Ook het idee van ‘slechte bacteriën’ is te simpel. Symptomen verschillen per persoon en één bacterie of één testuitslag verklaart zelden waarom iemand klachten heeft.

Wat betekent een darmmicrobioom uit balans?

Het darmmicrobioom is de gemeenschap van micro-organismen die in je darmen leeft, waaronder bacteriën, schimmels en virussen. Met dysbiose wordt meestal een verschuiving in die gemeenschap bedoeld: de samenstelling kan veranderen, maar ook de functie of de diversiteit van de micro-organismen kan anders zijn dan gebruikelijk.

• Mogelijke betekenissen van dysbiose: veranderde samenstelling, veranderde functie of verschuiving in microbiële diversiteit.
• Er is geen universele standaard voor een ‘gezond’ microbioom; wat als balans geldt, verschilt per persoon en per context.

Dat betekent ook dat een verandering in je microbioom niet automatisch een gezondheidsprobleem is. Voeding, medicijngebruik, leeftijd en omgeving kunnen de microbiële samenstelling beïnvloeden, en meestal spelen meerdere factoren tegelijk een rol. Geen enkele daarvan is op zichzelf de enige oorzaak.

De term ‘slechte bacteriën’ doet daarom geen recht aan de werkelijkheid. Micro-organismen werken op elkaar in en hun rol hangt af van de situatie. Een afzonderlijke microbe of een enkele testuitslag verklaart op zichzelf geen klachten.

Welke symptomen worden met dysbiose in verband gebracht?

In onderzoek en in de praktijk worden bepaalde darmklachten vaak genoemd in dezelfde adem als een verstoord darmmicrobioom. Het gaat dan vooral om klachten die met de spijsvertering te maken hebben.

• Darmklachten die vaak worden genoemd: opgeblazen gevoel, winderigheid, buikpijn, obstipatie en diarree.
• Ook een wisselende stoelgang – de ene keer hard, de andere keer dun – wordt regelmatig in dit verband genoemd.

Daarnaast zijn klachten buiten de darm onderzocht in relatie tot het microbioom, zoals vermoeidheid, huidproblemen, veranderingen in stemming of slaap. Deze klachten zijn echter niet specifiek: ze komen bij veel mensen voor en zijn geen vastgestelde diagnostische signalen van een microbioom dat uit balans zou zijn.

• Klachten buiten de darm die in onderzoek zijn verkend: vermoeidheid, huid, stemming en slaap; benadruk dat deze niet specifiek zijn.
• Dergelijke klachten hebben vaak meerdere mogelijke verklaringen en zeggen op zichzelf niets over je darmflora.

Dezelfde klacht kan bij verschillende mensen uiteenlopende oorzaken hebben, van voeding en stress tot medicatie of een aandoening die medische aandacht vraagt. Symptomen alleen bepalen dus niet of er sprake is van dysbiose. Er is ook geen specifieke bacterie of een vast klachtenpatroon dat als oorzaak kan worden aangewezen.

Waardoor kunnen klachten en microbiële veranderingen verschillen?

De samenstelling van het darmmicrobioom verschilt sterk van persoon tot persoon. Die samenstelling kan bovendien veranderen door uiteenlopende factoren, waaronder voeding, medicijngebruik, ziekte, stress en de omgeving waarin je leeft. Omdat die factoren vaak samenkomen, is het lastig om één aanwijsbare oorzaak te vinden.

Belangrijk is het verschil tussen een verband en een bewezen oorzaak. Een microbiële verandering en een klacht kunnen tegelijk voorkomen zonder dat is aangetoond dat de een de ander veroorzaakt. Onderzoek laat soms associaties zien, maar dat is iets anders dan bewijs dat een verandering in het microbioom de klacht veroorzaakt.

Hoe iemand reageert op een verandering in voeding of op probiotica kan per persoon en per product verschillen. Onderwerpen als het prikkelbaredarmsyndroom (PDS), SIBO en specifieke bacteriesoorten vragen om een eigen, uitgebreidere verdieping en vallen buiten het brede overzicht op deze pagina.

Kun je herstellen van dysbiose?

‘Herstellen’ is geen eenduidige medische uitkomst, zolang dysbiose geen scherp afgebakende aandoening is met één definitie. Het microbioom is dynamisch en kan in de loop van de tijd veranderen, maar wat die verandering betekent en hoe die verloopt, verschilt per persoon en per situatie.

Er is dan ook geen universele kuur, supplement of eliminatiedieet dat voor iedereen de oplossing is. Heb je aanhoudende klachten, bespreek die dan met een zorgprofessional in plaats van zelf te experimenteren.

Probiotica en mogelijke bijwerkingen

De effecten van probiotica kunnen verschillen per persoon en per product. Het gebruik ervan is geen bewezen algemene oplossing voor dysbiose, en wat bij de een wordt ervaren, hoeft bij een ander niet op te treden.

Duizeligheid wordt soms genoemd in verband met probiotica, maar het is geen kenmerkend bewijs van een verstoord microbioom en geen vaststaand effect van alle probiotica. Krijg je nieuwe, aanhoudende of ernstige klachten na gebruik, bespreek het productgebruik dan met een zorgprofessional.

Wat kunnen microbioomtesten wel en niet vertellen?

Een ontlastingstest geeft een momentopname van bepaalde kenmerken van de microbiële gemeenschap in je darm. Meer informatie over de darmmicrobioomtest vind je bij het product zelf. Houd er direct bij dat zo’n test geen dysbiose, PDS, SIBO of andere aandoening diagnosticeert en ook niet aantoont welke microbe je klachten veroorzaakt.

Welke kenmerken worden gerapporteerd, hangt mede af van de gebruikte methode. Verschillende testen meten verschillende dingen en kunnen daardoor anders uitpakken, ook bij dezelfde persoon.

• Wat een test mogelijk beschrijft: kenmerken van microbiële samenstelling en, afhankelijk van methode en rapportage, bepaalde functionele mogelijkheden.
• Wat een test niet vaststelt: de oorzaak van klachten, een medische diagnose of de juiste behandeling voor een individu.

Wil je veranderingen in de tijd volgen, dan zijn microbioommetingen op meerdere momenten een optie. Herhaald testen levert geen medische diagnose op en zegt niet welke behandeling voor jou de juiste is.

Testuitslagen vragen om context en voorzichtige interpretatie. Ze zijn geen vervanging voor medische beoordeling. Aanhoudende, ernstige of verontrustende symptomen kun je daarom beter bespreken met een gekwalificeerde zorgprofessional.

Wanneer is het verstandig klachten te laten beoordelen?

Zelfdiagnose op basis van symptomen of een testuitslag is niet verstandig. Houd je klachten aan, zijn ze ernstig of maken ze je ongerust, laat ze dan beoordelen door een zorgprofessional. Die kan samen met jou kijken naar wat er speelt en welke vervolgstappen passend zijn.