Bijgewerkt:

Knoflook bij hoge bloeddruk: wat zegt de wetenschap? (2026)

Ja - de meeste mensen met hypertensie kunnen veilig knoflook eten, en onderzoek suggereert dat het de bovendruk bescheiden kan verlagen met ongeveer 5-11 mmHg bij regelmatige consumptie gedurende 8-12 weken. Knoflook als voedingsmiddel is de veiligste aanpak, terwijl supplementen voorzichtigheid vereisen, vooral als u bloeddrukverlagende medicijnen of bloedverdunners gebruikt. Deze gids legt de wetenschappelijke onderbouwing uit, veilige hoeveelheden, praktische manieren om knoflook te eten en precies wanneer u uw arts moet raadplegen.
garlic hypertension

2-minuten zelfcheck Is een darmmicrobioomtest nuttig voor jou? Beantwoord een paar korte vragen en ontdek of een microbioomtest echt nuttig is voor jou. ✔ Duurt slechts 2 minuten ✔ Gebaseerd op je klachten & leefstijl ✔ Duidelijke ja/nee aanbeveling Check of een test bij mij past

Knoflook en hoge bloeddruk is een onderwerp waar veel mensen met hypertensie vragen over hebben. Dit artikel legt op basis van wetenschappelijk onderzoek uit wat knoflook wel en niet kan doen voor je bloeddruk, welke hoeveelheden als veilig worden beschouwd en wanneer voorzichtigheid geboden is. Je leest over de verschillen tussen rauwe knoflook, gekookte knoflook en supplementen, over mogelijke interacties met bloeddrukverlagende medicijnen zoals losartan en bloedverdunners, en over realistische verwachtingen qua effect en tijdslijn. Daarnaast bespreken we wie knoflook beter kan beperken en hoe knoflook past in een hart-gezond voedingspatroon.

Knoflook bij hoge bloeddruk: het korte antwoord

Ja, de meeste mensen met hypertensie kunnen gewoon knoflook eten. Knoflook is een veilig en smaakvol onderdeel van een gezond voedingspatroon en er zijn aanwijzingen dat het een bescheiden bloeddrukverlagend effect kan hebben. Dat betekent niet dat knoflook medicatie vervangt of dat een portie knoflook je bloeddruk direct omlaag brengt. Denk eerder aan een gemiddelde daling van enkele mmHg bij langdurig, regelmatig gebruik, vooral van gestandaardiseerde supplementen.

Mag ik knoflook eten als ik hypertensie heb?

Voor de meeste mensen is het antwoord ja, mits je bekend bent met je medicatie en eventuele andere aandoeningen. Als je bloeddrukverlagende middelen gebruikt of bloedverdunners slikt, is het verstandig om met je arts te overleggen voordat je begint met knoflooksupplementen. Gewone culinaire hoeveelheden in de keuken zijn over het algemeen geen probleem.

Voor wie is extra voorzichtigheid nodig?

Extra aandacht is nodig als je binnen afzienbare tijd een operatie ondergaat, een bloedingsstoornis hebt, maagklachten zoals reflux (GERD) of prikkelbare darmklachten ervaart, of een knoflookallergie vermoedt. Ook mensen die net zijn gestart met nieuwe medicatie doen er goed aan veranderingen in hun voeding eerst met hun behandelaar te bespreken. Twijfel je? Bespreek het dan met je huisarts of apotheek.

Wat zegt de wetenschap over knoflook en bloeddruk?

Wat meta-analyses en RCT's laten zien: realistische mmHg-dalingen

Meerdere meta-analyses van gerandomiseerde gecontroleerde onderzoeken (RCT's), waaronder de vaak geciteerde analyse van Ried en collega's, suggereren dat knoflooksupplementen de systolische bloeddruk gemiddeld met circa 5 tot 8 mmHg kunnen verlagen en de diastolische bloeddruk met circa 2 tot 4 mmHg, vooral bij mensen met verhoogde bloeddruk. Dat is een bescheiden maar mogelijk relevant effect, kleiner dan de meeste bloeddrukmedicijnen, maar groter dan veel andere voedingsinterventies laten zien.


Ontdek de microbioom test

ISO-gecertificeerd EU-laboratorium • Monster blijft stabiel tijdens verzending • GDPR-veilige gegevens

Microbioom test kit

Het is belangrijk te benoemen dat niet alle studies dit effect bevestigen. Sommige onderzoeken vinden geen significant verschil met placebo, en klinische instituten zoals UAMS wijzen terecht op de beperkte en wisselende kwaliteit van het bewijs. De meest eerlijke conclusie is dat knoflook mogelijk een bescheiden bloeddrukverlagend effect heeft bij een deel van de mensen, maar dat het geen gegarandeerd resultaat oplevert.

Tijdslijn: wanneer zie je effect en wanneer niet?

Uit de meeste studies komt een consistent tijdsbeeld naar voren: meetbare effecten verschijnen doorgaans pas na 8 tot 12 weken regelmatig gebruik. Wie een week lang knoflook eet en vervolgens geen verandering meet, heeft dus nog niets bewezen. Effecten zijn bovendien niet permanent: stop je met knoflook, dan verdwijnt het mogelijke voordeel meestal weer geleidelijk.

Hoe knoflook mogelijk de bloeddruk verlaagt: het werkingsmechanisme

De belangrijkste actieve stof in verse knoflook is allicine, dat ontstaat wanneer een knoflookteen wordt geperst of gesneden. Allicine en verwante zwavelverbindingen zijn verantwoordelijk voor zowel de typische geur als de meeste onderzochte biologische effecten. Zonder deze stof, die in gekookte knoflook grotendeels verloren gaat, is er weinig activiteit meer.

Onderzoekers zijn inmiddels niet alleen in allicine geïnteresseerd. Er is toenemende aandacht voor hoe knoflookzwavelverbindingen kunnen bijdragen aan de productie van stikstofmonoxide en waterstofsulfide in het lichaam. Beide stoffen spelen een rol bij vaatverwijding: ze helpen de spieren in de bloedvatwand te ontspannen, waardoor de vaatwijd toeneemt en de bloeddruk kan dalen.


Bekijk voorbeeldaanbevelingen van het InnerBuddies-platform

Bekijk alvast de aanbevelingen voor voeding, supplementen, het voedingsdagboek en recepten die InnerBuddies kan genereren op basis van je darmmicrobioomtest

Bekijk voorbeeld aanbevelingen

Daarnaast zijn er aanwijzingen dat knoflookextracten het hormoon angiotensine II kunnen beïnvloeden. Dit hormoon vernauwt bloedvaten en verhoogt zo de bloeddruk. Sommige laboratoriumstudies suggereren een remmend effect op dit systeem, vergelijkbaar in richting maar veel zwakker van effect dan de angiotensine-remmende medicijnen die artsen voorschrijven. Dit is deels nog voorlopig onderzoek en zeker geen bewezen klinisch mechanisme bij mensen.

Rauw, gekookt of als supplement: welke vorm werkt het beste?

Rauwe knoflook en de techniek van fijnpersen en laten rusten

Als je kiest voor verse knoflook, is de bereidingswijze bepalend voor het gehalte aan actieve stoffen. Pers of hak de knoflook fijn en laat deze vervolgens ongeveer 10 minuten rusten voordat je hem verhit of toevoegt aan het gerecht. In die tijd heeft het enzym allinase de kans om allicine te vormen. Verhitting direct na het snijden inactiveert dit enzym en verlaagt de allicinevorming sterk.

Gefermenteerde knoflookextracten en knoflookpoeder

Veel klinische studies gebruiken geen verse knoflook maar gestandaardiseerde supplementen, zoals oudere gefermenteerde knoflookextracten (aged garlic extract) of gedroogd knoflookpoeder met een gegarandeerd allicinepotentieel. Het voordeel van deze vormen is een constante dosering, wat de resultaten in onderzoek betrouwbaarder maakt. Gefermenteerde extracten bevatten overigens vaak weinig allicine maar wel andere zwavelverbindingen zoals S-allylcysteïne, die in studies ook actief lijken.

Vergelijkingstabel: vormen, doses en bewijskracht

  • Rauwe knoflook – circa 1 tot 2 fijngesneden tenen per dag; hoog allicinegehalte bij persen en rusten; matig bewijs, vooral indirecte afgeleide studies.
  • Gekookte knoflook – normale culinaire hoeveelheden; laag allicinegehalte; nauwelijks direct wetenschappelijk bewijs voor bloeddrukdaling, maar wel gezond als onderdeel van voeding.
  • Knoflookpoeder-supplement – in studies vaak 400 tot 900 mg per dag; redelijk consistent bewijs uit meerdere RCT's; let op gestandaardiseerde producten.
  • Oud gefermenteerd knoflookextract – in studies vaak 240 tot 960 mg per dag; groeiend maar nog beperkt bewijs; milder van geur en smaak.

Hoeveel knoflook per dag is veilig bij hoge bloeddruk?

Praktische dosering in tenen knoflook

Als richtlijn wordt vaak genoemd: 1 tot 2 verse knoflooktenen per dag, fijn gesneden of geperst, is een veilige en realistische hoeveelheid voor de meeste volwassenen. Meer is niet per definitie beter en vergroot de kans op maagklachten. Zie het als een vast onderdeel van een gevarieerd voedingspatroon, niet als een medicijn.

Supplementdoses volgens onderzoek: 188 tot 2.400 mg

In klinisch onderzoek variëren de gebruikte supplementdoses fors, van circa 188 mg tot wel 2.400 mg knoflookpoeder of extract per dag. De meeste positieve resultaten zijn gezien bij dagelijkse doses tussen de ongeveer 600 en 900 mg gestandaardiseerd knoflookpoeder, vaak verdeeld over meerdere innames. Hogere doses gaven niet per se een sterker effect en gaven vaker bijwerkingen.

Wees je ervan bewust dat voedingshoeveelheden uit de keuken niet direct vergelijkbaar zijn met studiedoses. Een paar tenen rauwe knoflook leveren aanzienlijk minder gestandaardiseerde actieve stof dan de geconcentreerde supplementen waaruit de meeste klinische data komen. Wie kiest voor supplementen, doet er goed aan dat eerst met een arts of apotheker te bespreken, zeker bij gebruik van medicatie. Let er ook op dat supplementen in veel landen, waaronder binnen de EU, minder streng worden gereguleerd dan geneesmiddelen; de samenstelling kan per merk verschillen.

Knoflook en bloeddrukverlagende medicijnen: interacties om te weten

Knoflook en losartan of ACE-remmers

Er zijn geen grote klinische studies die aantonen dat normale knoflookconsumptie gevaarlijk interfereert met losartan, ACE-remmers of andere bloeddrukverlagende middelen. Toch is voorzichtigheid op zijn plaats: als knoflook daadwerkelijk een bloeddrukverlagend effect heeft, zou dit in theorie het effect van je medicatie kunnen versterken, wat zich kan uiten als duizeligheid of een te lage bloeddruk. Dit risico is bij supplementen groter dan bij gewone culinaire hoeveelheden.

Knoflook en bloedverdunners of anticoagulantia

Een belangrijker aandachtspunt is het gebruik van bloedverdunners zoals warfarine, acenocoumarol, rivaroxaban of apotheekgebruik van hoge doses visolie, ginkgo of hoge doses knoflooksupplementen. Knoflook heeft in hoge doses een lichte remmende werking op bloedplaatjes. In theorie kan dit het bloedingsrisico vergroten, zeker in combinatie met anticoagulantia. Bij normale voedingshoeveelheden is dit risico klein, maar bij supplementen is overleg met je arts of apotheek verstandig.

2-minuten zelfcheck Is een darmmicrobioomtest nuttig voor jou? Beantwoord een paar korte vragen en ontdek of een microbioomtest echt nuttig is voor jou. ✔ Duurt slechts 2 minuten ✔ Gebaseerd op je klachten & leefstijl ✔ Duidelijke ja/nee aanbeveling Check of een test bij mij past

Wanneer je eerst je arts moet raadplegen

Neem contact op met je huisarts of specialist voordat je met knoflooksupplementen begint als je bloedverdunners gebruikt, een geplande operatie hebt, problemen hebt met je lever of nieren, zwanger bent of borstvoeding geeft, of als je bloeddruk ondanks medicatie slecht gereguleerd blijft. Ook bij onverklaarbare blauwe plekken, bloedneuzen of bloed in de urine of ontlasting tijdens supplementgebruik is medisch advies nodig.

Voor wie is knoflook minder geschikt of zelfs onveilig?

Knoflook vóór een operatie of bij bloedingsstoornissen

Omdat hoge doses knoflook de bloedstolling kunnen beïnvloeden, wordt geadviseerd om knoflooksupplementen minstens een tot twee weken vóór een geplande operatie te stoppen, uiteraard in overleg met je behandelteam. Mensen met een aangeboren of verworven bloedingsstoornis doen er eveneens goed aan hoge doses te vermijden.

Knoflook bij GERD, prikkelbare darm en het low-FODMAP-dieet

Rauwe knoflook kan bij mensen met reflux (GERD) of een gevoelige maag klachten zoals brandend maagzuur, oprispingen of misselijkheid verergeren. Knoflook is bovendien rijk aan fructanen en valt daarmee onder de high-FODMAP-groep: mensen die een low-FODMAP-dieet volgen vanwege prikkelbare darmklachten (PDS) tolereren knoflook vaak slecht. Gekookte knoflook wordt doorgaans beter verdragen dan rauwe knoflook.

Knoflookallergie en bijwerkingen

Een echte knoflookallergie komt voor, al is die zeldzaam. Bijwerkingen van knoflook zijn meestal mild: lichaamsgeur en ademgeur, maagpijn, opgeblazen gevoel of brandend maagzuur, vooral bij inname op een lege maag of bij hoge doses supplementen. Stop bij aanhoudende of ernstige klachten en bespreek dit met een arts.

Kan knoflook bloeddrukverlagende medicatie vervangen?

Nee. Zelfs bij de meest optimistische studies is het effect van knoflook kleiner en minder betrouwbaar dan dat van voorgeschreven bloeddrukmedicatie. Zie knoflook als een mogelijke aanvulling op een gezonde leefstijl en op je medicamenteuze behandeling, nooit als alternatief. Er is geen bewijs dat knoflook hypertensie kan genezen of medicatie overbodig maakt.

Stop nooit met of verlaag nooit zelf je bloeddrukmedicatie omdat je denkt dat knoflook of een ander natuurlijk middel werkt. Onbehandelde of slecht behandelde hypertensie verhoogt op de lange termijn het risico op hartfalen, herseninfarct en nierschade. Wil je iets veranderen aan je medicatie? Bespreek dat dan altijd met je arts, die je bloeddrukverloop kan volgen en veilig kan bijsturen.

Knoflook toevoegen aan een hart-gezond voedingspatroon

Knoflook werkt het best als onderdeel van een totaalpatroon zoals het DASH-dieet, dat rijk is aan groenten, fruit, volkorengranen, peulvruchten, noten en magere zuivel en dat bewezen de bloeddruk kan verlagen. Combineer knoflook met zoutarme kooktechnieken: knoflook, verse kruiden, citroensap en olijfolie geven smaak zonder extra zout. Ook het beperken van bewerkte voeding en verzadigd vet versterkt het effect van dergelijke aanpassingen.

Enkele praktische tips: rooster hele tenen knoflook in hun vliesjes voor een zachte, zoete smaak in salades of over gegrilde groenten; pers verse knoflook in hummus, yoghurtsausjes of tomatensaus; voeg pas op het einde van de bereiding rauwe, fijngesneden knoflook toe om allicine te behouden; en gebruik knoflook samen met havermout, vette vis, bladgroenten en peulvruchten voor een samenhangend hart-gezond dagpatroon.

Wat te doen als knoflook alleen niet genoeg is: inzicht in je eigen lichaam

Waarom bloeddrukreacties per persoon verschillen

Waarom reageert de ene persoon duidelijk op knoflook en de andere nauwelijks? Dat hangt samen met genetica, de oorzaak en ernst van de hypertensie, medicijngebruik, zoutgevoeligheid, darmfunctie, stress, slaap en algehele voedingspatroon. Eén voedingsmiddel kan deze uiteenlopende factoren nooit volledig overbruggen, en generieke adviezen passen niet bij iedereen even goed.


Word lid van de InnerBuddies-community

Voer elke paar maanden een darmmicrobioomtest uit en volg je vooruitgang terwijl je onze aanbevelingen opvolgt

Neem een ​​InnerBuddies-lidmaatschap

Hoe darmgezondheid en het microbioom samenhangen met bloeddruk

Er is een groeiend onderzoeksgebied dat de darm en de bloeddruk met elkaar verbindt. De darmbacteriën zijn betrokken bij de omzetting van voedingsvezels in korteketenvetzuren en bij het metabolisme van zwavelverbindingen en stikstofverbindingen, processen die indirect kunnen samenhangen met vaatfunctie en bloeddrukregulatie. Het gaat hierbij om veelbelovende maar nog deels hypothetische verbanden; causale bewijzen bij mensen ontbreken grotendeels nog.

Hoe een microbioomtest van InnerBuddies inzicht kan geven

Een darmflora-testkit met voedingsadvies kan inzicht geven in de samenstelling en diversiteit van jouw darmmicrobioom. Zo'n test laat zien welke micro-organismen in jouw ontlasting worden aangetroffen en in welke relatieve verhoudingen, en kan in sommige gevallen iets zeggen over de potentiële functies van je microbioom. Dit is educatieve context, geen medische diagnose en geen garantie dat een bepaalde voedingsaanpassing jouw bloeddruk zal verlagen.

Ook bij het interpreteren van zo'n resultaat gelden beperkingen: een ontlastingssample is een momentopname en kan worden beïnvloed door voeding, medicatie, ziekte en de wijze van verzamelen. Bovendien kunnen symptomen of klachten nooit betrouwbaar worden herleid tot één onderliggende oorzaak op basis van een generieke lijst; voeding, medicatie, leefstijl, fysiologie en microbiele ecologie werken voortdurend samen. Wil je jouw eigen situatie beter begrijpen? Een microbioomtest biedt persoonlijk inzicht dat je samen met een professional kunt bespreken, naast en niet in plaats van medische zorg.

Belangrijkste punten op een rij

  • De meeste mensen met hypertensie kunnen knoflook veilig eten als onderdeel van een gezond voedingspatroon.
  • Meta-analyses van RCT's suggereren een bescheiden daling van gemiddeld enkele mmHg, vooral bij gestandaardiseerde supplementen.
  • Een merkbaar effect verschijnt doorgaans pas na 8 tot 12 weken regelmatig gebruik, niet direct.
  • Pers of hak rauwe knoflook fijn en laat het 10 minuten rusten om de allicinevorming te bevorderen.
  • Overleg met je arts voordat je knoflooksupplementen gebruikt, zeker bij bloedverdunners of bloeddrukmedicatie.
  • Stop knoflooksupplementen voor een operatie en wees voorzichtig bij bloedingsstoornissen, GERD of een low-FODMAP-dieet.
  • Knoflook is een aanvulling op een hart-gezonde leefstijl, nooit een vervanging van voorgeschreven medicatie.

Conclusie: knoflook als onderdeel van jouw plan bij hypertensie

Knoflook is een veilige en veelzijdige toevoeging aan een hart-gezond voedingspatroon en kan, zeker als gestandaardiseerd supplement, mogelijk een bescheiden bijdrage leveren aan een lagere bloeddruk. Het is echter geen wondermiddel en geen vervanging voor medicatie of medische begeleiding. Realistische verwachtingen, geduld en overleg met je arts vormen de basis van verantwoord gebruik.

Omdat bloeddrukreacties sterk per persoon verschillen, is generiek advies zelden afdoende. Darmgezondheid speelt mogelijk een rol in de bloeddrukregulatie, maar de wetenschap daarover staat nog in de kinderschoenen. Symptomen en aannames geven onvoldoende inzicht in de individuele situatie. Een microbioomtest kan educatieve context bieden over jouw darmmicrobioom, maar stelt geen diagnoses en vervangt geen klinische evaluatie. Combineer dergelijk inzicht altijd met professionele medische zorg voor een verantwoord en persoonlijk plan.

Veelgestelde vragen

Kan ik rauwe knoflook eten als mijn bloeddruk te hoog is?

Ja, rauwe knoflook is voor de meeste mensen veilig en kan zonder bezwaar 1 tot 2 tenen per dag bevatten. Verwacht er echter geen directe bloeddrukdaling van. Houd je medicatie- en leefstijladviezen gewoon aan en bespreek grotere of supplementhoeveelheden eerst met je arts.

Kan knoflook de bloeddruk juist verhogen?

Er is geen wetenschappelijk bewijs dat knoflook de bloeddruk verhoogt. In de meeste studies blijft de bloeddruk gelijk of daalt deze licht. Sommige mensen ervaren wel maagklachten of brandend maagzuur, vooral van rauwe knoflook, wat ongemakkelijk maar niet hetzelfde is als een bloeddrukstijging.

Kan ik knoflooksupplementen nemen met losartan of andere bloeddrukmedicatie?

Culinaire knoflook is meestal geen probleem, maar knoflooksupplementen kun je beter eerst met je arts of apotheker bespreken. In theorie kan een bloeddrukverlagend supplement het effect van medicatie versterken. Ben je erg duizelig of licht in het hoofd na het toevoegen van supplementen? Neem dan contact op met je behandelaar.

2-minuten zelfcheck Is een darmmicrobioomtest nuttig voor jou? Beantwoord een paar korte vragen en ontdek of een microbioomtest echt nuttig is voor jou. ✔ Duurt slechts 2 minuten ✔ Gebaseerd op je klachten & leefstijl ✔ Duidelijke ja/nee aanbeveling Check of een test bij mij past

Hoe lang duurt het voordat knoflook de bloeddruk verlaagt?

In klinische studies verschijnen meetbare effecten doorgaans pas na 8 tot 12 weken dagelijks gebruik van gestandaardiseerde knoflooksupplementen. Wie een paar dagen of weken knoflook eet, mag geen directe verandering verwachten. Effecten verdwijnen bovendien weer als je stopt met gebruik.

Hoeveel tenen knoflook per dag zijn gunstig bij hoge bloeddruk?

Een veilige en gebruikelijke richtlijn is 1 tot 2 verse tenen per dag, fijn gesneden of geperst. Dit is echter minder geconcentreerd dan de supplementdoses waaruit de meeste onderzoeksbewijzen komen. Meerdere tenen per dag geven meer kans op maagklachten zonder aantoonbaar meer effect.

Verlaagt knoflook de bloeddruk direct?

Nee, er is geen betrouwbaar bewijs dat knoflook de bloeddruk direct of binnen enkele uren verlaagt. Het mogelijke effect is traag en bescheiden en ontstaat pas na wekenlang regelmatig gebruik. Bij een acuut hoge bloeddruk met klachten is direct medisch advies nodig, geen knoflook.

Is knoflook goed voor hoge bloeddruk en hoog cholesterol?

Knoflook kan mogelijk zowel een bescheiden bloeddruk- als een licht cholesterolverlagend effect hebben, al is het bewijs voor cholesterol wisselender. Het sterkste bewijs komt uit studies met gestandaardiseerde supplementen. Zie knoflook als aanvulling op voeding, beweging en eventueel medicatie, niet als vervanging daarvan.

Moet ik stoppen met mijn bloeddrukmedicatie als knoflook werkt?

Nee, stop nooit zelfstandig met bloeddrukmedicatie, ook niet als je je beter voelt of supplementen gebruikt. Onbehandelde hypertensie is op termijn schadelijk voor hart, hersenen en nieren. Bespreek eventuele medicatieaanpassingen altijd met je arts, die jouw bloeddrukverloop veilig kan begeleiden.

Is gefermenteerde of oude knoflook beter dan verse knoflook?

Oude gefermenteerde knoflookextracten bevatten minder allicine maar wel andere zwavelverbindingen zoals S-allylcysteïne, en zijn milder voor de maag. Sommige studies met deze extracten laten bescheiden bloeddrukeffecten zien. Geen enkele vorm is aantoonbaar superieur; het bewijs voor supplementen is in het algemeen sterker dan voor gekookte knoflook.

Wat moet ik doen als knoflook maagklachten geeft?

Neem knoflook bij een maaltijd in plaats van op een lege maag, kies vaker voor gekookte boven rauwe knoflook en beperk de hoeveelheid. Aanhoudend brandend maagzuur, buikpijn of misselijkheid zijn een reden om te stoppen en advies te vragen aan een arts of diëtist.

Relevante termen

knoflook hoge bloeddruk, allicine, hypertensie, systolische bloeddruk, diastolische bloeddruk, mmHg-daling, stikstofmonoxide, waterstofsulfide, angiotensine II, rauwe knoflook, oud gefermenteerd knoflookextract, knoflooksupplementen, bloedverdunners, losartan, ACE-remmers, DASH-dieet, zoutarm koken, darmmicrobioom

Bekijk alle artikelen in Het laatste nieuws over de gezondheid van het darmmicrobioom