Prikkelbare darm syndroom: symptomen en diagnose
Prikkelbare darm syndroom (PDS), ook bekend als IBS, herken je meestal aan terugkerende buikpijn in combinatie met een veranderde stoelgang. Er bestaat geen enkele test die PDS op zichzelf kan aantonen. De huisarts beoordeelt daarom je klachtenpatroon, onderzoekt zo nodig andere oorzaken en gebruikt vaak de Rome IV-criteria als hulpmiddel. Hieronder lees je hoe dat proces verloopt en wanneer je medische hulp moet zoeken.
Wat is prikkelbare darm syndroom?
IBS is de Engelse afkorting van Irritable Bowel Syndrome. In het Nederlands heet dit het prikkelbare darm syndroom, afgekort als PDS. Het is een functionele darmstoornis: de werking en gevoeligheid van de darm zijn veranderd, zonder dat er bij onderzoek altijd een zichtbare beschadiging of ontsteking wordt gevonden.
PDS is niet besmettelijk en betekent niet automatisch dat de darmwand geïrriteerd of beschadigd is. De klachten kunnen wel veel invloed hebben op werk, slaap, sociale activiteiten en kwaliteit van leven. De ernst kan bovendien in de loop van de tijd wisselen.
Ontdek de microbioom test
ISO-gecertificeerd EU-laboratorium • Monster blijft stabiel tijdens verzending • GDPR-veilige gegevens
Wat zijn de symptomen van IBS of PDS?
De belangrijkste PDS-symptomen zijn terugkerende buikpijn en een verandering in de stoelgang. Niet iedereen heeft dezelfde combinatie van klachten.
- Buikpijn of buikkrampen: de pijn kan verband houden met de stoelgang en soms verminderen na een toiletbezoek.
- Diarree: dunnere of vaker voorkomende ontlasting.
- Verstopping: harde ontlasting, minder vaak ontlasting of moeite met de stoelgang.
- Afwisselend diarree en verstopping: dit wordt soms PDS met een gemengd ontlastingspatroon genoemd.
- Een opgeblazen gevoel of buikomvang: een vol of gespannen gevoel in de buik.
- Het gevoel van onvolledige lediging na de stoelgang.
- Slijm bij de ontlasting.
Een geïrriteerde of ontstoken darmwand is niet hetzelfde als PDS. Bloed bij de ontlasting, koorts of onverklaard gewichtsverlies passen niet zomaar bij PDS en moeten door een arts worden beoordeeld.
Hoe weet je of je prikkelbare darm syndroom hebt?
Je kunt PDS niet betrouwbaar zelf vaststellen. Neem contact op met de huisarts als buikpijn, diarree, verstopping of een opgeblazen gevoel regelmatig terugkomt of je dagelijks leven belemmert. Noteer vooraf wanneer de klachten optreden, hoe je ontlasting eruitziet, welke medicijnen je gebruikt en of voeding of stress lijkt samen te hangen met de klachten. Dat helpt bij het gesprek, maar vormt geen vervanging voor een medische beoordeling.
Bekijk voorbeeldaanbevelingen van het InnerBuddies-platform
Bekijk alvast de aanbevelingen voor voeding, supplementen, het voedingsdagboek en recepten die InnerBuddies kan genereren op basis van je darmmicrobioomtest
Hoe wordt de diagnose PDS gesteld?
De diagnose ontstaat meestal uit een combinatie van je medische voorgeschiedenis, een lichamelijk onderzoek en het beoordelen van passende criteria. De arts kijkt ook of er aanwijzingen zijn voor een andere aandoening. PDS wordt dus niet uitsluitend vastgesteld omdat één test negatief is.
Stap 1: gesprek over je klachten
De huisarts vraagt onder meer naar:
- het begin, de duur en het verloop van de klachten;
- de plaats en aard van de buikpijn;
- de frequentie en vorm van de ontlasting;
- de relatie tussen pijn en stoelgang;
- voeding, stress, slaap en eerdere darminfecties;
- medicijnen, familiegeschiedenis en eventuele alarmsymptomen.
Daarna kan een lichamelijk onderzoek volgen, bijvoorbeeld van de buik. Op basis van het gesprek bepaalt de arts of aanvullend onderzoek nodig is.
Stap 2: andere oorzaken beoordelen
Klachten die op PDS lijken, kunnen ook andere oorzaken hebben. Afhankelijk van je situatie kan de arts bijvoorbeeld bloedonderzoek of ontlastingsonderzoek aanvragen. Denk aan onderzoek naar bloedarmoede, coeliakie of aanwijzingen voor ontsteking. Een ontlastingsonderzoek, zoals calprotectine, kan soms helpen om een darmontsteking minder waarschijnlijk te maken.
Een coloscopie is niet bij iedereen met mogelijke PDS nodig. De arts bespreekt dit vooral wanneer daar op basis van je leeftijd, voorgeschiedenis, onderzoeksbevindingen of alarmsymptomen een reden voor is.
2-minuten zelfcheck Is een darmmicrobioomtest nuttig voor jou? Beantwoord een paar korte vragen en ontdek of een microbioomtest echt nuttig is voor jou. ✔ Duurt slechts 2 minuten ✔ Gebaseerd op je klachten & leefstijl ✔ Duidelijke ja/nee aanbeveling Check of een test bij mij past →Stap 3: de Rome IV-criteria gebruiken
De Rome IV-criteria zijn internationale criteria die artsen kunnen gebruiken bij functionele darmklachten. In grote lijnen past het klachtenpatroon bij PDS wanneer sprake is van:
- terugkerende buikpijn, gemiddeld minstens één dag per week in de afgelopen drie maanden;
- een verband met ten minste twee van deze kenmerken:
- de pijn houdt verband met de stoelgang;
- de frequentie van de ontlasting is veranderd;
- de vorm of het uiterlijk van de ontlasting is veranderd;
- een klachtenbegin ten minste zes maanden vóór de beoordeling.
Deze criteria zijn een hulpmiddel. De arts interpreteert ze altijd samen met je medische voorgeschiedenis en onderzoeksresultaten.
Wanneer zijn darmklachten een reden om snel hulp te zoeken?
Maak een afspraak met de huisarts bij nieuwe, aanhoudende of toenemende klachten. Neem sneller contact op bij mogelijke alarmsymptomen, zoals:
- bloed bij de ontlasting of zwarte ontlasting;
- onverklaard gewichtsverlies;
- koorts of een duidelijk ziek gevoel;
- aanhoudende nachtelijke diarree of pijn die je wakker maakt;
- ernstige of plotselinge buikpijn;
- aanhoudend braken, uitdroging of een nieuwe verandering in de stoelgang op latere leeftijd;
- een relevante familiegeschiedenis van darmkanker, coeliakie of chronische darmontsteking.
Bij hevige plotselinge pijn, veel bloedverlies, flauwvallen of ernstige uitdrogingsverschijnselen is spoedbeoordeling nodig.
Wat kan PDS veroorzaken of uitlokken?
De precieze oorzaak van PDS is niet voor iedereen hetzelfde. Mogelijk spelen meerdere factoren samen:
- Overgevoeligheid van de darm: normale uitrekking door gas of ontlasting kan sterker worden waargenomen.
- Veranderde darmbewegingen: de darm kan te snel, te langzaam of onregelmatig bewegen.
- De darm-hersen-as: de communicatie tussen het zenuwstelsel en de darm kan invloed hebben op pijn en stoelgang. Stress kan klachten versterken, maar PDS is niet ingebeeld.
- Een eerdere darminfectie of verandering in het microbioom: dit kan bij sommige mensen samenhangen met klachten, maar verklaart PDS niet altijd volledig.
- Voeding en leefstijl: bepaalde producten, onregelmatig eten, weinig slaap of weinig beweging kunnen bij sommige mensen klachten uitlokken.
Welke voeding kan klachten uitlokken?
Er bestaat geen universele lijst met voedingsmiddelen die iedereen met PDS moet vermijden. Veelgenoemde triggers zijn grote maaltijden, vet of sterk gekruid eten, alcohol, cafeïne, koolzuurhoudende dranken en bepaalde fermenteerbare koolhydraten, de zogenoemde FODMAPs.
Word lid van de InnerBuddies-community
Voer elke paar maanden een darmmicrobioomtest uit en volg je vooruitgang terwijl je onze aanbevelingen opvolgt
Een voedings- en klachtendagboek kan helpen om patronen te herkennen. Een tijdelijk low-FODMAP-dieet kan voor sommige mensen nuttig zijn, maar voer dit bij voorkeur uit met begeleiding van een diëtist. Zonder goede begeleiding kan een streng eliminatiedieet onnodig beperkend worden of leiden tot tekorten. Verander medicatie of je dieet niet ingrijpend zonder overleg met een zorgprofessional.
Welke rol speelt het darmmicrobioom?
Het microbioom bestaat uit micro-organismen die in en op het lichaam leven, waaronder bacteriën in de darm. Onderzoek naar het verband tussen het microbioom en PDS is nog in ontwikkeling. Een microbiometest of darmflora-analyse is geen test om PDS te diagnosticeren en vervangt geen onderzoek door een arts.
Een test kan hooguit aanvullende informatie geven over gemeten kenmerken van het microbioom. De betekenis daarvan voor individuele klachten is niet altijd duidelijk. Bespreek de uitslag daarom met een arts of gekwalificeerde diëtist en gebruik deze niet als reden om medische behandeling te vervangen.
Wat kun je doen na een PDS-diagnose?
De aanpak wordt afgestemd op je klachten en kan bestaan uit een combinatie van:
- regelmatige maaltijden en voldoende drinken;
- persoonlijke voedingsaanpassingen, zo nodig met begeleiding van een diëtist;
- regelmatige beweging en aandacht voor slaap;
- technieken voor ontspanning en stressmanagement;
- medicatie of andere ondersteuning die de arts passend vindt.
Houd bij welke klachten je hebt en welke veranderingen je uitprobeert. Zo kun je samen met je zorgverlener beoordelen wat mogelijk helpt. Een darmflora-testkit met voedingsadvies kan alleen als aanvullende informatie worden overwogen en is geen middel om PDS vast te stellen of te behandelen.
2-minuten zelfcheck Is een darmmicrobioomtest nuttig voor jou? Beantwoord een paar korte vragen en ontdek of een microbioomtest echt nuttig is voor jou. ✔ Duurt slechts 2 minuten ✔ Gebaseerd op je klachten & leefstijl ✔ Duidelijke ja/nee aanbeveling Check of een test bij mij past →Veelgestelde vragen over PDS
Wat is IBS voor ziekte?
IBS is de Engelse naam voor prikkelbare darm syndroom. Het is een functionele darmstoornis waarbij buikpijn en veranderingen in de stoelgang op de voorgrond staan. PDS is niet besmettelijk en is niet hetzelfde als een ontsteking of beschadiging van de darmwand.
Wat zijn de symptomen van IBS?
Veelvoorkomende symptomen zijn terugkerende buikpijn, buikkrampen, een opgeblazen gevoel, diarree, verstopping of een afwisseling daarvan. Ook slijm bij de ontlasting en een gevoel van onvolledige lediging kunnen voorkomen.
Hoe weet je of je prikkelbare darm syndroom hebt?
Dat kun je niet met zekerheid zelf bepalen. Een arts beoordeelt je klachten, onderzoekt zo nodig andere oorzaken en kan de Rome IV-criteria gebruiken. Ga naar de huisarts bij aanhoudende of hinderlijke klachten.
Wat zijn symptomen van een geïrriteerde darmwand?
De term geïrriteerde darmwand wordt in de volksmond verschillend gebruikt. Buikpijn, diarree en een opgeblazen gevoel kunnen bij PDS voorkomen, maar zeggen op zichzelf niet dat de darmwand ontstoken of beschadigd is. Bloed, koorts, gewichtsverlies of ernstige klachten vereisen medische beoordeling.
Conclusie
Een diagnose van prikkelbare darm syndroom wordt gesteld door je klachtenpatroon zorgvuldig te beoordelen, waar nodig andere oorzaken te onderzoeken en de Rome IV-criteria als hulpmiddel te gebruiken. Er is geen enkele test die PDS bevestigt. Bij aanhoudende, ernstige of veranderende klachten is overleg met de huisarts belangrijk. Met passende begeleiding kunnen veel mensen leren omgaan met hun klachten.