IBS-diagnose: hoe wordt het prikkelbare darm syndroom vastgesteld?
Een IBS-diagnose wordt meestal gesteld door je klachten zorgvuldig te bespreken, te beoordelen of ze passen bij de Rome IV-criteria en gericht andere aandoeningen uit te sluiten. IBS is de afkorting van Irritable Bowel Syndrome, in het Nederlands het prikkelbare darm syndroom. Er bestaat geen enkele bloed- of ontlastingstest die IBS op zichzelf kan aantonen.
Heb je aanhoudende of terugkerende buikpijn, diarree, obstipatie of een opgeblazen gevoel? Dan kan je huisarts eerst nagaan of de klachten bij IBS passen en of verder onderzoek nodig is. Hieronder lees je stap voor stap wat je kunt verwachten.
Wat betekent IBS?
IBS staat voor Irritable Bowel Syndrome. Het is een veelvoorkomende aandoening waarbij de werking en gevoeligheid van de darm verstoord kunnen zijn. Kenmerkend zijn terugkerende buikpijn en veranderingen in de stoelgang. Sommige mensen hebben vooral diarree, anderen vooral obstipatie, en bij een derde groep wisselen beide klachten elkaar af.
Ontdek de microbioom test
ISO-gecertificeerd EU-laboratorium • Monster blijft stabiel tijdens verzending • GDPR-veilige gegevens
Veelvoorkomende IBS-symptomen zijn:
- buikpijn of buikkrampen;
- een opgeblazen gevoel en winderigheid;
- diarree, obstipatie of afwisselend beide;
- verandering in de frequentie of vorm van de ontlasting;
- een gevoel van onvolledige lediging.
Deze klachten kunnen ook voorkomen bij andere aandoeningen, zoals coeliakie, een darminfectie, inflammatoire darmziekte of een voedselintolerantie. Daarom is het belangrijk om niet zelf op basis van symptomen een diagnose te stellen.
Hoe wordt de diagnose IBS gesteld?
1. Je klachten en medische voorgeschiedenis bespreken
De huisarts vraagt onder meer:
Bekijk voorbeeldaanbevelingen van het InnerBuddies-platform
Bekijk alvast de aanbevelingen voor voeding, supplementen, het voedingsdagboek en recepten die InnerBuddies kan genereren op basis van je darmmicrobioomtest
- wanneer de klachten zijn begonnen;
- hoe vaak buikpijn en veranderingen in de ontlasting voorkomen;
- of de pijn samenhangt met eten of ontlasting;
- of stress, slaap of bepaalde voedingsmiddelen invloed lijken te hebben;
- welke medicijnen en supplementen je gebruikt;
- of darmziekten, coeliakie of darmkanker in je familie voorkomen.
Het kan helpen om vóór de afspraak enkele weken bij te houden wanneer je klachten optreden, hoe je ontlasting verandert en welke factoren mogelijk een rol spelen. Een voedings- en klachtendagboek is geen diagnose, maar kan het gesprek met je arts overzichtelijker maken.
2. De Rome IV-criteria beoordelen
Artsen gebruiken vaak de Rome IV-criteria als hulpmiddel. Volgens deze criteria is er sprake van een patroon dat bij IBS past wanneer iemand gemiddeld minstens één dag per week terugkerende buikpijn heeft gehad in de afgelopen drie maanden, in combinatie met minstens twee van de volgende kenmerken:
- de pijn houdt verband met de ontlasting;
- de frequentie van de ontlasting is veranderd;
- de vorm of consistentie van de ontlasting is veranderd.
De klachten moeten doorgaans minstens zes maanden vóór de diagnose zijn begonnen. De criteria helpen om het klachtenpatroon te beschrijven; ze vervangen geen beoordeling door een arts.
3. Een passend lichamelijk onderzoek
Afhankelijk van je verhaal kan de huisarts lichamelijk onderzoek doen. Daarbij wordt bijvoorbeeld naar de buik geluisterd en gevoeld. De arts let ook op signalen die minder goed bij IBS passen. Niet iedereen heeft uitgebreid onderzoek nodig. De keuze hangt af van je leeftijd, klachten, medische voorgeschiedenis en risicofactoren.
4. Gericht IBS-onderzoek om andere oorzaken te beoordelen
Er is geen specifieke test voor IBS. Wel kan een arts onderzoek aanvragen om andere verklaringen voor je klachten te beoordelen, zoals:
2-minuten zelfcheck Is een darmmicrobioomtest nuttig voor jou? Beantwoord een paar korte vragen en ontdek of een microbioomtest echt nuttig is voor jou. ✔ Duurt slechts 2 minuten ✔ Gebaseerd op je klachten & leefstijl ✔ Duidelijke ja/nee aanbeveling Check of een test bij mij past →- bloedonderzoek, bijvoorbeeld naar bloedarmoede, ontstekingswaarden en coeliakie wanneer dat passend is;
- ontlastingsonderzoek, bijvoorbeeld naar een infectie of fecaal calprotectine wanneer een darmontsteking moet worden beoordeeld;
- aanvullend onderzoek bij specifieke aanwijzingen, zoals een endoscopie of beeldvorming.
Een coloscopie of ander invasief onderzoek is meestal niet standaard nodig wanneer het klachtenpatroon duidelijk bij IBS past en er geen alarmsymptomen zijn. De arts bepaalt of zo’n onderzoek in jouw situatie wel aangewezen is.
Het doel van dit proces is dus niet om IBS met één test te bewijzen. Het gaat om een positieve beoordeling van het herkenbare klachtenpatroon, gecombineerd met voldoende zekerheid dat een andere aandoening niet waarschijnlijker is.
Welke vormen van IBS zijn er?
Op basis van de overheersende ontlasting kan IBS worden onderverdeeld in:
- IBS-D: vooral diarree;
- IBS-C: vooral obstipatie;
- IBS-M: een afwisseling van diarree en obstipatie;
- IBS-U: het patroon past niet duidelijk in een van deze categorieën.
Deze indeling kan helpen om de klachten te beschrijven en om samen met een zorgverlener passende ondersteuning te bespreken. Het is geen maatstaf voor de ernst van je klachten.
Kan IBS leiden tot afvallen?
Onbedoeld gewichtsverlies is geen typisch IBS-symptoom. Sommige mensen eten minder omdat ze bang zijn voor klachten of hebben tijdelijk een ander eetpatroon. Dat verklaart niet automatisch elk gewichtsverlies. Als je zonder duidelijke reden afvalt, bespreek dit dan met je huisarts. Ook bloed bij de ontlasting, aanhoudende koorts, nachtelijke diarree of toenemende pijn verdienen medische beoordeling.
Wanneer zijn buikklachten een alarmsymptoom?
De volgende signalen kunnen aanleiding zijn voor sneller of uitgebreider onderzoek:
Word lid van de InnerBuddies-community
Voer elke paar maanden een darmmicrobioomtest uit en volg je vooruitgang terwijl je onze aanbevelingen opvolgt
- onverklaard gewichtsverlies;
- bloed bij de ontlasting of zwarte, teerachtige ontlasting;
- ijzergebreksanemie;
- koorts of een duidelijk ziek gevoel;
- diarree die je regelmatig uit de slaap houdt;
- hevige of steeds erger wordende buikpijn;
- een nieuw klachtenpatroon op latere leeftijd;
- een sterke familiegeschiedenis van darmkanker, IBD of coeliakie.
Een alarmsymptoom betekent niet automatisch dat er sprake is van een ernstige aandoening, maar het moet wel door een arts worden beoordeeld. Neem bij hevige pijn, veel bloedverlies of een ernstig zieke indruk met spoed contact op met medische hulp.
Wat betekent een IBS-diagnose voor je dagelijks leven?
IBS kan wisselend verlopen en de invloed op het dagelijks leven verschilt per persoon. De behandeling richt zich meestal op het verminderen van klachten en het verbeteren van functioneren. Mogelijke onderdelen zijn uitleg over IBS, regelmaat in maaltijden en slaap, beweging, stressmanagement, voedingsbegeleiding en soms medicatie. Welke aanpak passend is, hangt af van je klachten en gezondheid.
Een dieet zoals het laag-FODMAP-dieet kan bij sommige mensen helpen, maar het is verstandig dit onder begeleiding van een diëtist te volgen. Een streng of langdurig eliminatiedieet zonder begeleiding kan onnodige beperkingen of voedingstekorten veroorzaken. Stop niet zelf met voorgeschreven medicatie en bespreek aanhoudende klachten met je huisarts of behandelend arts.
Wat is de rol van het darmmicrobioom bij IBS?
Het darmmicrobioom is de verzameling micro-organismen in je darmen. Onderzoek naar IBS en het microbioom laat zien dat er tussen mensen verschillen kunnen bestaan in samenstelling en werking. Deze bevindingen zijn echter niet specifiek genoeg om IBS vast te stellen of om op basis van een individuele test een behandeling te kiezen.
Een microbioomtest is daarom geen onderdeel van de standaarddiagnostiek voor IBS en vervangt geen medische beoordeling. De uitslag kan hooguit als educatief hulpmiddel worden gebruikt om over voeding en leefstijl na te denken. Verbind aan zo’n uitslag geen eigen diagnose en pas medicatie of een streng dieet niet zelfstandig aan. Meer informatie vind je bij onze darmflora-test met persoonlijk voedingsadvies.
2-minuten zelfcheck Is een darmmicrobioomtest nuttig voor jou? Beantwoord een paar korte vragen en ontdek of een microbioomtest echt nuttig is voor jou. ✔ Duurt slechts 2 minuten ✔ Gebaseerd op je klachten & leefstijl ✔ Duidelijke ja/nee aanbeveling Check of een test bij mij past →Veelgestelde vragen over de IBS-diagnose
Wat is het verschil tussen IBS en IBD?
IBS is een aandoening waarbij buikpijn en veranderingen in de stoelgang centraal staan, zonder dat er bij IBS zelf sprake hoeft te zijn van zichtbare darmontsteking. IBD staat voor inflammatoire darmziekte, zoals de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. Bij IBD kan ontsteking aantoonbare schade aan de darm veroorzaken. De onderzoeken en behandeling zijn daarom verschillend.
Kan IBS vanzelf overgaan?
IBS kan in perioden meer of minder klachten geven. Bij sommige mensen nemen de klachten na verloop van tijd af, terwijl anderen langdurig wisselende symptomen houden. Bespreek nieuwe, veranderende of verergerende klachten met je huisarts, ook als eerder IBS is vastgesteld.
Moet ik een dieet volgen bij IBS?
Nee, niet iedereen met IBS heeft een specifiek dieet nodig. Een regelmatig eetpatroon en het herkennen van persoonlijke triggers kunnen nuttig zijn. Als je een eliminatiedieet of laag-FODMAP-dieet overweegt, vraag dan begeleiding van een diëtist om onnodige beperkingen te voorkomen.
Is een microbioomtest nodig voor de diagnose?
Nee. Een microbioomtest kan IBS niet diagnosticeren en is geen vervanging voor anamnese, lichamelijk onderzoek of gericht medisch onderzoek. Bespreek je klachten en eventuele testuitslagen met een zorgprofessional.
Wanneer contact opnemen met je huisarts?
Maak een afspraak als buikpijn, diarree, obstipatie of een opgeblazen gevoel blijft terugkomen of je dagelijks leven belemmert. Neem sneller contact op bij alarmsymptomen zoals onbedoeld gewichtsverlies, bloed bij de ontlasting, koorts, nachtelijke diarree of hevige en toenemende pijn. Je huisarts kan beoordelen welke vervolgstappen in jouw situatie nodig zijn.