Campylobacter jejuni: wat het is, symptomen en herstel
Opportunistische darmbacteriën: verborgen spelers in je darmmicrobioom
Wat is Campylobacter jejuni?
Campylobacter jejuni is een Gram-negatieve, spiraalvormige bacterie en wereldwijd een van de meest voorkomende veroorzakers van bacteriële darminfecties. De bacterie staat bekend als zoönose: hij leeft vooral in de darmen van dieren, met name pluimvee, en kan via voedsel of water op mensen worden overgedragen. Een infectie met C. jejuni wordt campylobacteriose genoemd en is in Nederland een van de meest gemelde voedselinfecties.
De naam Campylobacter betekent dan ook 'gebogen staafje' en verwijst naar de kenmerkende kurkentrekkervorm van de bacterie. Die vorm helpt C. jejuni om zich door het darmslijm te bewegen en zich te hechten aan de darmwand, waar de bacterie ontstekingen kan veroorzaken.
Gram-negatief of Gram-positief?
Campylobacter jejuni is een Gram-negatieve bacterie. Dat betekent dat de celwand dun is en anders reageert op een kleuringstechniek die in de microbiologie wordt gebruikt. Samen met de spiraalvorm en de microaerofiele groei (de bacterie groeit het best bij weinig zuurstof) is dit een belangrijk kenmerk bij het identificeren van de bacterie in een laboratorium.
Het verschil met Campylobacter coli
Campylobacter jejuni en Campylobacter coli zijn nauw verwante soorten en veroorzaken vrijwel dezelfde klachten. Het belangrijkste verschil zit in de biochemische eigenschappen en het gastheervoorkeur: C. coli komt relatief vaker voor bij varkens, terwijl C. jejuni vooral met pluimvee wordt geassocieerd. Voor de meeste mensen maakt het verschil klinisch weinig uit: de symptomen, behandeling en preventie zijn in de praktijk vergelijkbaar. In laboratoriumonderzoek wordt onderscheid gemaakt omdat het helpt bij het volgen van uitbraken en het onderzoeken van resistentiepatronen.
Hoe raak je besmet met Campylobacter jejuni?
Campylobacter jejuni wordt bijna altijd overgedragen via de fecale route, meestal door het eten of drinken van besmet voedsel of water. De belangrijkste bronnen zijn:
- Onvoldoende verhit gevogelte, vooral kip
- Rauwe of onvoldoende gepasteuriseerde melk
- Besmet drinkwater of zwemwater
- Rauw of onvoldoende verhit vlees
- Kruisbesmetting in de keuken, bijvoorbeeld via snijplanken of messen
- Direct contact met besmette dieren, zoals huisdieren of landbouwhuisdieren
Een besmetting kan al plaatsvinden bij een klein aantal bacteriën. Goede keukenhygiëne is daarom belangrijk: was je handen na het aanraken van rauw vlees, gebruik aparte snijplanken voor vlees en groente en verhit gevogelte altijd tot in de kern gaar.
Wat zijn de eerste verschijnselen?
De eerste verschijnselen van een Campylobacter-infectie ontstaan meestal twee tot vijf dagen na besmetting. De klachten beginnen vaak plotseling met:
- Buikkrampen
- Diarree, soms met bloed of slijm
- Koorts
- Algehele malaise en spierpijn
- Misselijkheid en soms braken
De diarree is vaak waterig en kan in de eerste dagen heftig zijn. De meeste mensen knappen binnen een week weer op, maar sommigen houden nog wekenlang last van buikklachten.
Opportunistische darmbacteriën: verborgen spelers in je darmmicrobioom
Symptomen en duur van een Campylobacter-infectie
Een Campylobacter-infectie verloopt bij de meeste gezonde mensen als een zelflimiterende darminfectie. De symptomen duren gemiddeld drie tot zeven dagen. De heftigste klachten treden meestal op in de eerste twee dagen. Daarna nemen diarree en koorts geleidelijk af.
Veelvoorkomende symptomen
- Waterige diarree, vaak met een ongebruikelijke geur
- Bloed of slijm bij de ontlasting
- Hevige buikkrampen
- Koorts, soms met koude rillingen
- Misselijkheid en braken
- Hoofdpijn en spierpijn
- Vermoeidheid
De ernst van de klachten verschilt per persoon. Jonge kinderen, ouderen en mensen met een verminderde weerstand kunnen heftiger ziek worden. Ook de samenstelling van het darmmicrobioom speelt mogelijk een rol bij hoe gevoelig iemand is voor een infectie en hoe snel het herstel verloopt.
Wanneer naar de huisarts?
De meeste mensen hebben geen medische behandeling nodig, maar zoek contact met een huisarts bij:
- Bloed in de ontlasting in combinatie met hoge koorts
- Tekenen van uitdroging, zoals weinig plassen, een droge mond of duizeligheid
- Ernstige of aanhoudende buikpijn
- Klachten die langer dan zeven dagen aanhouden
- Een verminderde afweer, zwangerschap of een kwetsbare gezondheid
- Een baby of jong kind met diarree en koorts
Behandeling van Campylobacter jejuni
De behandeling van een Campylobacter-infectie is meestal gericht op het verlichten van klachten en het voorkomen van uitdroging. Omdat het een bacteriële infectie is, helpen middelen tegen diarree op basis van loperamide vaak niet goed en kunnen ze de infectie zelfs verlengen. Overleg daarom altijd met een arts of apotheker voordat je diarreeremmers gebruikt.
Vocht en voeding
- Drink voldoende water, bouillon of ORS (oral rehydration solution) om vocht en zouten aan te vullen
- Drink kleine slokjes tegelijk als drinken moeilijk gaat
- Eet licht verteerbaar voedsel zoals rijst, beschuit, banaan of gekookte groente
- Kies voor kleine, regelmatige maaltijden in plaats van grote porties
- Drink geen alcohol en beperk cafeïne, omdat dit de darmen extra kan prikkelen
Wanneer zijn antibiotica nodig?
Bij een ongecompliceerde infectie is een antibioticakuur meestal niet nodig. De infectie verdwijnt vanzelf. In sommige gevallen schrijft een arts wel antibiotica voor, bijvoorbeeld bij:
- Ernstige of aanhoudende klachten
- Hoge koorts of bloed bij de ontlasting
- Een verzwakt immuunsysteem
- Zwangerschap
- Heftige klachten bij ouderen of jonge kinderen
De meest gebruikte antibiotica zijn azitromycine en erytromycine. Ciprofloxacine werd vroeger vaak gebruikt, maar door toenemende resistentie is dit middel minder geschikt geworden. Het is belangrijk om een eventuele antibioticakuur precies af te maken zoals voorgeschreven, ook als de klachten al verminderen.
Complicaties op de lange termijn
De meeste mensen herstellen volledig van een Campylobacter-infectie. In sommige gevallen kunnen er echter klachten ontstaan die langer aanhouden of pas later optreden.
Post-infectieus prikkelbaredarmsyndroom (PI-IBS)
Een deel van de mensen ontwikkelt na een darminfectie het prikkelbaredarmsyndroom (PDS). Dit wordt post-infectieus PDS genoemd. Onderzoek suggereert dat een Campylobacter-infectie de samenstelling van het darmmicrobioom tijdelijk kan verstoren, wat bijdraagt aan aanhoudende buikpijn, een opgeblazen gevoel en een veranderd ontlastingspatroon. De klachten kunnen weken tot maanden aanhouden.
Reactieve artritis
Soms ontstaat er na de infectie een ontstekingsreactie in de gewrichten, ook wel reactieve artritis genoemd. Dit uit zich in pijnlijke, gezwollen gewrichten, meestal in de knieën, enkels of voeten. De klachten ontstaan vaak enkele weken na de darminfectie en kunnen weken of maanden aanhouden.
Guillain-Barré-syndroom
Een zeldzame maar ernstige complicatie is het Guillain-Barré-syndroom (GBS), een aandoening van het zenuwstelsel. Bij GBS valt het afweersysteem de eigen zenuwen aan, wat kan leiden tot tintelingen, spierzwakte en in ernstige gevallen verlamming. Geschat wordt dat een Campylobacter-infectie aan een klein deel van de GBS-gevallen voorafgaat. De kans hierop is zeer klein, maar het is een van de redenen waarom een snelle en goede behandeling van ernstige infecties belangrijk is.
Wat betekent het als Campylobacter in de ontlasting wordt gevonden?
Als Campylobacter in een ontlastingsmonster wordt aangetoond, betekent dit dat er op dat moment een actieve infectie aanwezig is. Campylobacter hoort niet thuis in een gezonde darmflora en wordt daarom niet als normale darmbacterie beschouwd. De vondst bevestigt meestal de diagnose campylobacteriose en helpt de arts om gericht te adviseren over behandeling, vooral bij mensen met een verhoogd risico op complicaties.
Hoe wordt Campylobacter jejuni opgespoord?
Campylobacter jejuni wordt meestal aangetoond via een ontlastingsonderzoek. In het laboratorium wordt de ontlasting gekweekt op een speciaal medium waar de bacterie goed op groeit. Steeds vaker wordt ook gebruikgemaakt van PCR-testen, die genetisch materiaal van de bacterie direct aantonen. PCR is sneller en gevoeliger dan een kweek en kan ook gebruikt worden om onderscheid te maken tussen Campylobacter-soorten.
Voeding en herstel: wat kun je zelf doen?
Tijdens en na een Campylobacter-infectie is het ondersteunen van de darmen belangrijk. Een gevarieerd voedingspatroon met voldoende vezels kan bijdragen aan een gezond darmmicrobioom. Denk aan groente, fruit, volkorenproducten en gefermenteerde voeding zoals yoghurt of kefir. Dit zijn geen behandelingen tegen de bacterie, maar ze kunnen het herstel van de darmflora ondersteunen.
Voorkomen is beter dan genezen
De belangrijkste manier om een Campylobacter-infectie te voorkomen is goede voedselhygiëne:
- Verhit kip en ander gevogelte altijd tot in de kern gaar
- Was je handen na het aanraken van rauw vlees en gevogelte
- Gebruik aparte snijplanken voor rauw vlees en kant-en-klare producten
- Drink alleen gepasteuriseerde melk
- Was groente en fruit grondig
- Zorg voor schoon drinkwater, ook tijdens het kamperen of reizen
Conclusie
Campylobacter jejuni is een veelvoorkomende oorzaak van darminfecties en kan forse buikklachten geven, maar de meeste mensen herstellen binnen een week zonder medische behandeling. Vooral voldoende vocht, rust en licht verteerbaar voedsel helpen bij het herstel. Bij aanhoudende of ernstige klachten is het verstandig contact op te nemen met een huisarts. Door goede voedselhygiëne is een groot deel van de infecties te voorkomen.
Find more details about Opportunistische darmsoorten
You can find more information on the related topics below.