Hoe darmbacteriën oxalaat afbreken en wat dat kan betekenen voor nierstenen

Metabole routes in het darmmicrobioom: van fermentatie tot syntrofie

Wat zijn oxalaatafbrekende darmbacteriën?

Oxalaatafbrekende bacteriën gebruiken oxalaat als voedingsstof en zetten het om in andere stoffen. Daardoor kan er minder oxalaat in de darm beschikbaar zijn voor opname. De bekendste soort is Oxalobacter formigenes. Ook bepaalde stammen van andere darmbacteriën kunnen oxalaat afbreken, maar hun werking verschilt per soort en stam.

Oxalaat komt van nature voor in veel plantaardige voedingsmiddelen, waaronder spinazie, noten, thee en chocolade. Het kan zich in de darm aan calcium binden. Oxalaat dat wordt opgenomen, komt in de urine terecht; daar kan het zich met calcium verbinden en bijdragen aan de vorming van calciumoxalaatstenen. De hoeveelheid oxalaat in de urine is slechts één van meerdere factoren die het risico op nierstenen beïnvloeden.

De rol van het darmmicrobioom

Het darmmicrobioom is de gemeenschap van micro-organismen in het spijsverteringskanaal. Darmbacteriën helpen onder meer voedingsstoffen af te breken, produceren metabolieten en wisselen signalen uit met het lichaam. Welke functies aanwezig zijn, hangt af van de aanwezige soorten en stammen.

Oxalaatafbraak is één specifieke microbiële functie. Mensen maken zelf niet de bacteriële enzymen aan die nodig zijn voor de bekende microbiële afbraakroute. Onderzoekers bestuderen daarom hoe bacteriën, voeding en darmgezondheid samen de hoeveelheid oxalaat beïnvloeden die beschikbaar is voor opname.

Order a test! Order annual subscription with 2 or 3 tests!

2-minuten zelfcheck Is een darmmicrobioomtest nuttig voor jou? Beantwoord een paar korte vragen en ontdek of een microbioomtest echt nuttig is voor jou. ✔ Duurt slechts 2 minuten ✔ Gebaseerd op je klachten & leefstijl ✔ Duidelijke ja/nee aanbeveling Check of een test bij mij past

Welke bacteriën breken oxalaat af?

Oxalobacter formigenes is de best onderzochte oxalaatgebruikende darmbacterie. Deze strikt anaerobe bacterie kan oxalaat als belangrijke energiebron benutten. De aanwezigheid ervan verschilt tussen mensen en kan worden beïnvloed door bijvoorbeeld antibiotica en veranderingen in de darmomgeving.

Oxalaatafbraak is niet beperkt tot O. formigenes. Onderzoek heeft ook oxalaatafbraak beschreven bij bepaalde stammen van onder meer Lactobacillus, Bifidobacterium en andere bacteriegroepen. De capaciteit is stamafhankelijk: resultaten voor één bacteriestam gelden niet automatisch voor alle leden van hetzelfde geslacht. De beschikbare gegevens bieden geen eenvoudige ranglijst van soorten die bij mensen het effectiefst zijn.

De microbiële route voor oxalaatafbraak

Bij O. formigenes werken twee enzymen samen: formyl-CoA-transferase en oxalyl-CoA-decarboxylase. Samen ondersteunen ze een cyclus waarin oxalaat wordt omgezet en CoA wordt hergebruikt. Een vereenvoudigde beschrijving van de stappen is:

Formyl-CoA-transferase draagt CoA over en vormt oxalyl-CoA uit oxalaat.
Oxalyl-CoA-decarboxylase zet oxalyl-CoA om in formyl-CoA en koolstofdioxide.
Formyl-CoA-transferase helpt de cyclus te sluiten, zodat opnieuw oxalaat kan worden verwerkt.

De reactiecyclus draagt bij aan de energiehuishouding van de bacterie. Andere oxalaatafbrekende bacteriën kunnen andere enzymen of metabole routes gebruiken. Laboratoriumbevindingen over enzymen of bacteriestammen tonen op zichzelf niet aan hoeveel oxalaat bij een persoon wordt afgebroken of dat nierstenen worden voorkomen.

Epimerisatie uitgelegd: betekenis, voorbeelden en galzuren LPS-bacteriën: wat is lipopolysaccharide en wat doet het?

Metabole routes in het darmmicrobioom: van fermentatie tot syntrofie

Oxalaatafbrekende bacteriën, hyperoxalurie en nierstenen

Hyperoxalurie betekent dat er een verhoogde hoeveelheid oxalaat in de urine aanwezig is. Een hogere urineoxalaatspiegel kan het risico op calciumoxalaatstenen verhogen, maar nierstenen ontstaan doorgaans door een combinatie van factoren. Ook urinevolume, calcium, citraat en andere medische of voedingsfactoren spelen een rol.

Onderzoek brengt de aanwezigheid van O. formigenes in verband met verschillen in oxalaatstofwisseling. Een verband bewijst echter niet dat de bacterie nierstenen voorkomt. Studies verschillen in opzet en uitkomsten, en microbiële aanwezigheid alleen kan iemands steenvormingsrisico niet voorspellen. De rol van andere oxalaatafbrekende stammen en van mogelijke interventies wordt eveneens onderzocht.

Spijsverteringsproblemen en het risico op nierstenen

Sommige aandoeningen van de darm kunnen de opname van oxalaat verhogen. Bij vetmalabsorptie kan calcium in de darm zich binden aan vetzuren, waardoor minder calcium beschikbaar is om oxalaat te binden. Meer vrij oxalaat kan dan worden opgenomen. Dit kan voorkomen bij bepaalde vormen van inflammatoire darmziekte, na sommige bariatrische operaties of bij aandoeningen met een korte darm. Chronische diarree kan daarnaast leiden tot vochtverlies en geconcentreerdere urine.

Deze omstandigheden kunnen bijdragen aan enterische hyperoxalurie, maar leiden niet bij iedereen tot nierstenen. Aanhoudende diarree, een darmziekte of eerdere nierstenen zijn redenen om medische begeleiding te vragen. Een zorgverlener kan beoordelen of urine- of bloedonderzoek en een aangepaste aanpak nodig zijn.

Order a test! Order annual subscription with 2 or 3 tests!

2-minuten zelfcheck Is een darmmicrobioomtest nuttig voor jou? Beantwoord een paar korte vragen en ontdek of een microbioomtest echt nuttig is voor jou. ✔ Duurt slechts 2 minuten ✔ Gebaseerd op je klachten & leefstijl ✔ Duidelijke ja/nee aanbeveling Check of een test bij mij past

Kun je oxalaatafbrekende bacteriën ondersteunen?

Er is geen bewezen voedingsmiddel of leefstijlmaatregel waarmee je specifiek O. formigenes betrouwbaar kunt laten toenemen. Een gevarieerd voedingspatroon met voldoende vezels kan de algemene darmgezondheid ondersteunen, maar garandeert geen toename van een bepaalde bacterie of een lagere urineoxalaatspiegel.

Calcium bij een maaltijd kan oxalaat in de darm binden en zo de opname ervan beperken. Dat betekent niet dat je extra calcium moet nemen: de juiste hoeveelheid hangt af van je gezondheid en voedingspatroon. Ook is het niet verstandig om zonder deskundig advies alle oxalaatrijke plantaardige voedingsmiddelen te vermijden. Bespreek bij nierstenen of hyperoxalurie een passend voedingsplan met een arts of diëtist.

Probiotica en de grenzen van het bewijs

Sommige probiotische stammen zijn in laboratoriumonderzoek onderzocht op oxalaatafbraak. De werking verschilt per stam en er is geen algemeen bewijs dat commerciële probiotica O. formigenes vervangen, blijvend koloniseren of nierstenen voorkomen. Controleer bij een supplement welke stammen het bevat en bespreek gebruik met een zorgverlener, vooral bij een bestaande aandoening.

Antibiotica kunnen de darmgemeenschap veranderen, maar noodzakelijke antibiotica mogen niet worden vermeden of gestopt om oxalaatbacteriën te behouden. Fecale microbiota-transplantatie is geen standaardbehandeling voor nierstenen of hyperoxalurie. Behandelingen met bacteriën of microbiële transplantatie voor dit doel blijven onderwerp van onderzoek.

Wat dit onderzoek wel en niet kan vertellen

Microbiële studies helpen verklaren hoe darmbacteriën oxalaat kunnen verwerken. De samenstelling van het microbioom verschilt echter tussen mensen, en de aanwezigheid van een bacterie bewijst niet dat een bepaalde gezondheidsuitkomst door die bacterie wordt veroorzaakt. Een microbiometest kan op zichzelf geen nierstenen diagnosticeren, het risico betrouwbaar vaststellen of een behandeling bepalen.

Epimerisatie uitgelegd: betekenis, voorbeelden en galzuren LPS-bacteriën: wat is lipopolysaccharide en wat doet het?

Veelgestelde vragen over oxalaat en darmbacteriën

Wat doen bacteriën in het darmmicrobioom?

Darmbacteriën helpen bij de afbraak van bepaalde voedingsstoffen, maken metabolieten en leven samen met andere micro-organismen en het lichaam. Specifieke functies, zoals oxalaatafbraak, zijn afhankelijk van de bacteriesoorten en -stammen die aanwezig zijn.

Welke spijsverteringsproblemen kunnen nierstenen veroorzaken?

Aandoeningen of operaties die vetmalabsorptie veroorzaken, waaronder bepaalde vormen van inflammatoire darmziekte en sommige bariatrische ingrepen, kunnen de opname van oxalaat verhogen. Chronische diarree kan bovendien tot vochtverlies leiden. Dit zijn risicofactoren, geen garantie dat iemand nierstenen krijgt.

Wat bindt of vermindert oxalaat in de darm?

Calcium uit voedsel kan zich in de darm aan oxalaat binden, waardoor minder oxalaat wordt opgenomen. Voldoende drinken kan helpen om urine minder geconcentreerd te houden, maar de juiste aanpak verschilt per persoon. Voedingsaanpassingen horen bij terugkerende nierstenen of hyperoxalurie te worden afgestemd met een zorgverlener.

Is calciumoxalaat in de urine ernstig?

Calciumoxalaatkristallen in een urinemonster betekenen niet automatisch dat je nierstenen hebt of zult krijgen. De betekenis hangt af van onder meer klachten, de hoeveelheid kristallen en andere testresultaten. Neem contact op met een zorgverlener voor uitleg, vooral bij hevige flankpijn, bloed in de urine, koorts of problemen met plassen.

Oxalaatafbrekende bacteriën, met O. formigenes als bekendste voorbeeld, zijn een belangrijk onderzoeksgebied in de darmmicrobiologie. Ze kunnen bijdragen aan de verwerking van oxalaat, maar hun aanwezigheid is geen bewezen bescherming tegen nierstenen. Voor preventie of behandeling zijn de medische voorgeschiedenis, urinewaarden en persoonlijke voedingsbehoeften bepalend.

Epimerisatie uitgelegd: betekenis, voorbeelden en galzuren LPS-bacteriën: wat is lipopolysaccharide en wat doet het?

Find more details about Microbiële routes

You can find more information on the related topics below.

Lees meer over het darmmicrobioom en oxalaatafbrekende bacteriën

Bekijk meer artikelen